Więźniowie polityczni

Janikov Asan

Zatrzymanie: 27 marca 2019 roku Asan Janikov został zatrzymany przez rosyjskie siły bezpieczeństwa po masowych przeszukaniach w domach Tatarów krymskich w dzielnicach Kamjanka i Stroganowka Symferopola. Tego dnia zatrzymano około 25 krymskich muzułmanów, których później oskarżono o związki z „Hizb ut-Tahrir”. Ukraińscy obrońcy praw człowieka uważają, że prześladowania Tatarów krymskich w tej sprawie są motywowane politycznie. Wyrok: 18 marca 2022 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy Federacji Rosyjskiej skazał Asana Janikova na 15 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze, z czego pierwsze pięć lat miał spędzić w więzieniu. Po zwolnieniu nałożono na niego również roczny nadzór. 7 lipca 2023 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny pozostawił wyrok bez zmian.

Balicki Jarosław

Zatrzymanie: Został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB pod zarzutem „szpiegostwa” na rzecz Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Według śledztwa, w październiku 2022 roku Balicki nawiązał kontakt z przedstawicielem SBU i zaproponował współpracę. Rzekomo miał za zadanie zainstalować kamery monitoringu w pobliżu budynku okupacyjnych „organów ścigania” w celu rejestrowania ruchu i lokalizacji sił bezpieczeństwa oraz ich transportu. W 2024 roku w internecie pojawiło się wideo z przesłuchania Balickiego, gdzie stwierdza, że został zwerbowany przez SBU już w 2001 roku, a od 2019 roku utrzymywał kontakt z ukraińskim agentem o imieniu Roman. Wyrok: Proces odbywał się za zamkniętymi drzwiami z powodu materiałów opatrzonych klauzulą tajemnicy państwowej. Początkowo Balickiemu wymierzono 16 lat kolonii o zaostrzonym rygorze, jednak z uwzględnieniem...

Jelcowa Ania

Zatrzymanie: Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji pozostała na okupowanym terytorium, gdzie została nielegalnie zatrzymana przez rosyjskie siły bezpieczeństwa w grudniu 2022 roku. Według obrońców praw człowieka, po zatrzymaniu Anię przez długi czas przetrzymywano w izolacji bez odpowiedniego dostępu do adwokata i kontaktu z rodziną. Następnie wszczęto przeciwko niej postępowanie karne pod zarzutem „szpiegostwa” (art. 276 KK FR). Strona rosyjska twierdziła, że rzekomo przekazywała stronie ukraińskiej informacje o ruchach rosyjskich wojsk. Ukraińskie organizacje praw człowieka podkreślają, że sprawa nosi wszelkie znamiona politycznie motywowanego prześladowania, a niezależna weryfikacja dowodów jest niemożliwa ze względu na zamknięty charakter procesu. Wyrok: W październiku 2024 roku tak zwany „Chersoński sąd obwodowy”...

Jeniukow Andrij

Zatrzymanie: Pod koniec sierpnia 2022 roku funkcjonariusze FSB zatrzymali Andrija i wszczęli przeciwko niemu postępowanie karne na podstawie artykułu 280, część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Publiczne nawoływanie do działalności ekstremistycznej za pomocą środków lub sieci informacyjno-telekomunikacyjnych, w tym Internetu”), artykułu 30 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Przygotowanie do przestępstwa i usiłowanie popełnienia przestępstwa”), artykułu 205 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Wspieranie działalności terrorystycznej”) oraz artykułu 205.2 część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Publiczne nawoływanie do działalności terrorystycznej, publiczne usprawiedliwianie terroryzmu lub propaganda terroryzmu za pomocą środków masowego przekazu lub elektronicznych lub informacyjno-telekomunikacyjnych sieci, w tym Internetu”). Wyrok: W październiku 2024 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem uznał Andrija Jeniukowa za winnego i skazał go na 10 lat pozbawienia wolności. Zgodnie z wyrokiem, pierwsze 3 lata ma odbyć w więzieniu, resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Ponadto sąd nałożył na niego ograniczenia wolności po zwolnieniu. Projekt praw człowieka „Wsparcie więźniów politycznych. Memoriał” uznał Andrija Jeniukowa za więźnia politycznego, podkreślając, że sprawa opiera się głównie na wątpliwych dowodach i zeznaniach uzyskanych pod presją.

Jerżow Sergiej

Zatrzymanie: Według ukraińskich organizacji praw człowieka, został zatrzymany 23 czerwca 2023 roku przez rosyjskie służby po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji. Po zatrzymaniu był przetrzymywany bez kontaktu z rodziną i dostępu do niezależnego adwokata. Następnie rosyjska strona oskarżyła go o szpiegostwo zgodnie z art. 276 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej. Wyrok: Zgodnie z informacjami Przedstawicielstwa Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu, Sergiej Jerżow został skazany na 18 lat pozbawienia wolności w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze za szpiegostwo. Jest przetrzymywany w areszcie śledczym nr 2 w Symferopolu. Córka Sergieja, Wiktoria Barabasz, informowała obrońców praw człowieka, że ojciec potrzebuje operacji nogi i nie otrzymuje niezbędnych leków.

Jesipenko Władysław

Aresztowanie: 10 marca 2021 roku Władysław Jesipenko został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB Federacji Rosyjskiej na okupowanym Krymie po relacjonowaniu wydarzeń związanych z urodzinami Tarasa Szewczenki w Symferopolu. Po zatrzymaniu rosyjskie służby twierdziły, że w jego samochodzie znaleziono przedmiot przypominający improwizowany ładunek wybuchowy, a także oskarżyły dziennikarza o zbieranie informacji dla ukraińskich służb specjalnych. Sam Jesipenko i jego obrońcy zaprzeczali tym oskarżeniom, podkreślając, że sprawa ma charakter politycznego prześladowania. Wyrok: 16 lutego 2022 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Rejonowy w Symferopolu skazał Władysława Jesipenkę na 6 lat pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości 110 tysięcy rubli. W sierpniu 2022 roku sąd apelacyjny skrócił karę do 5 lat więzienia.

Jevmenenko Kostiantyn

Aresztowanie: 3 maja 2023 roku funkcjonariusze FSB Rosji zatrzymali go i oskarżyli o zdradę stanu (art. 275 KK RF), nielegalne wytwarzanie materiałów wybuchowych (art. 223.1 KK RF) oraz nielegalne przechowywanie urządzeń wybuchowych (art. 222.1 KK RF). Według rosyjskiego śledztwa Kostiantyn Jevmenenko rzekomo współpracował z Służbą Bezpieczeństwa Ukrainy i wraz z innym oskarżonym, Ołeksandrem Lytvynenko, przygotowywał zamach na przedstawicieli okupacyjnej administracji Krymu. Ukraińskie organizacje praw człowieka podkreślają, że sprawa nosi znamiona politycznie motywowanego prześladowania, a weryfikacja wiarygodności dowodów jest niemożliwa z powodu zamkniętego charakteru procesu. Wyrok: W lipcu 2023 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” uznał Kostiantyna Jevmenenko za winnego i skazał go na 10 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze, 1 rok ograniczenia wolności po zwolnieniu oraz grzywnę w wysokości 500 000 rubli rosyjskich. W tej samej sprawie Ołeksandr Lytvynenko został skazany na 9 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Obrońcy praw człowieka uważają tę sprawę za jedną z serii politycznie motywowanych prześladowań obywateli Ukrainy na okupowanym terytorium Krymu.

Kaczkurkin Ołeksandr

Zatrzymanie: 28 stycznia 2026 roku, miasto Ałmaty, Kazachstan. Po deportacji do Federacji Rosyjskiej został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB zaraz po przybyciu do Moskwy. Wyrok: Na dzień 18 lipca 2026 roku brak wyroku. Ołeksandr Kaczkurkin przebywa w areszcie śledczym nr 2 („Lefortowo”), Moskwa. Zarzuca mu się art. 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada stanu”) za rzekome udzielanie pomocy finansowej Ukrainie. Sankcja artykułu przewiduje karę od 12 lat pozbawienia wolności do dożywotniego więzienia. Obrońcy praw człowieka uważają, że prześladowanie jest motywowane politycznie.

Kadochnikov Boris

Zatrzymanie: Boris Kadochnikov, mieszkaniec Symferopola, został zatrzymany przez rosyjskie służby w 2023 roku na tymczasowo okupowanym Krymie. Rosyjskie śledztwo oskarżyło go o rzekomą „współpracę z obcym państwem”. Według FSB, Kadochnikov miał utrzymywać kontakt z przedstawicielem Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i wykonywać zadania związane z przekazywaniem informacji. Więzień polityczny stał się kolejną ofiarą fali prześladowań za oskarżenia o „zdradę stanu”, „szpiegostwo” i „współpracę z Ukrainą”. Wyrok: 17 grudnia 2024 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Najwyższy Republiki Krymu skazał Borisa Kadochnikova na 4 lata pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie, grzywnę w wysokości 300 tysięcy rubli oraz 1 rok i 6 miesięcy ograniczenia wolności po zwolnieniu. W marcu 2025 roku instancja apelacyjna rozpatrzyła sprawę, jednak wyrok pozostał w mocy. Pod koniec 2025 roku Sąd Najwyższy Rosji uchylił decyzję i skierował sprawę do ponownego rozpatrzenia z perspektywą przekwalifikowania oskarżenia na cięższy artykuł o „zdradę stanu”, co może prowadzić do znacznie surowszej kary.

Kadyrov Edem

Zatrzymanie: 23 stycznia 2019 roku w okupowanym Krymie został zatrzymany 25-letni Edem Kadyrov – mieszkaniec wsi Jarkoje Pole w rejonie kirowskim AR Krym. FSB Rosji oskarżyła go o to, że w 2016 roku rzekomo wstąpił do „Krymskotatarskiego Batalionu Ochotniczego imienia Nomana Czelebidżichana”, który stacjonuje w przygranicznych rejonach obwodu chersońskiego, przeszedł tam specjalne szkolenie, w tym z obsługi broni palnej, a także pełnił funkcje „osobistego ochroniarza dowódcy batalionu Lenura Islamowa, zajmował się budową obiektów i ogrodzeń w pobliżu granicy, kontrolą pojazdów”. Sam Islamow publicznie zaprzeczył tej wersji: stwierdził, że nie zna Kadyrowa. 23 kwietnia 2019 roku areszt Kadyrowa został przedłużony. Wyrok: 6 maja 2019 roku sprawa Kadyrowa została rozpatrzona w trybie szczególnym podczas jednej rozprawy sądowej. 31 maja 2019 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Rejonowy w Kirowie na Krymie skazał Edema Kadyrowa na 4 lata pozbawienia wolności oraz 1 rok ograniczenia wolności na podstawie art. 208 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w zbrojnej formacji nieprzewidzianej przez prawo”). Kadyrov przyznał się do winy i zawarł umowę z prokuraturą. Był przetrzymywany w areszcie śledczym nr 1 w Symferopolu (bulwar Lenina 4). 3 maja 2023 roku Edem Kadyrov wyszedł na wolność po odbyciu pełnego wyroku.

Kadyrov Murad

Zatrzymanie: 14 lutego 2023 roku funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej zatrzymali mieszkańca okupowanego Sewastopola, Murada Kadyrowa. Podstawą oskarżenia było tzw. „finansowanie terroryzmu”. Chodziło o przelew w wysokości 3000 rubli, który wykonał 8 lat przed zatrzymaniem, aby wesprzeć osobę potrzebującą z Dagestanu przed muzułmańskim świętem Kurban Bajram. Wyrok: Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Murada Kadyrowa na 10 lat pozbawienia wolności na podstawie artykułu 205.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („finansowanie terroryzmu”). Sąd apelacyjny i kasacyjny pozostawiły wyrok bez zmian.

Kadyrov Sinaver

Zatrzymanie: W styczniu 2015 roku Sinavera Kadyrova przymusowo deportowano z okupowanego półwyspu na część kontynentalną Ukrainy za odmowę przyjęcia rosyjskiego paszportu oraz z powodu jego działalności na rzecz praw człowieka. Wyrok: Po okupacji Krymu Federacja Rosyjska zastosowała nielegalne administracyjne wydalenie Sinavera z terytorium okupowanego Krymu w 2015 roku.