Zatrzymanie: Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Rosji pozostała na okupowanym terytorium, gdzie została nielegalnie zatrzymana przez rosyjskie siły bezpieczeństwa w grudniu 2022 roku. Według obrońców praw człowieka, po zatrzymaniu Anię przez długi czas przetrzymywano w izolacji bez odpowiedniego dostępu do adwokata i kontaktu z rodziną. Następnie wszczęto przeciwko niej postępowanie karne pod zarzutem „szpiegostwa” (art. 276 KK FR). Strona rosyjska twierdziła, że rzekomo przekazywała stronie ukraińskiej informacje o ruchach rosyjskich wojsk. Ukraińskie organizacje praw człowieka podkreślają, że sprawa nosi wszelkie znamiona politycznie motywowanego prześladowania, a niezależna weryfikacja dowodów jest niemożliwa ze względu na zamknięty charakter procesu.

Wyrok: W październiku 2024 roku tak zwany „Chersoński sąd obwodowy”, utworzony przez rosyjską administrację okupacyjną, uznał Anię Jelcową za winną „szpiegostwa” i skazał ją na 10 lat pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie. Obrońcy praw człowieka podkreślają, że proces odbywał się z licznymi naruszeniami prawa do sprawiedliwego procesu, a materiały sprawy pozostały zamknięte dla niezależnej kontroli. Ania Jelcowa została włączona do listy ukraińskich cywilnych więźniów politycznych, których Rosja nielegalnie przetrzymuje pod politycznie motywowanymi zarzutami.

Ania Jelcowa jest obywatelką Ukrainy, mieszkanką tymczasowo okupowanej części obwodu chersońskiego. W otwartych źródłach zachowało się niewiele informacji biograficznych o Ani Jelcowej. Wynika to z faktu, że jej sprawa była rozpatrywana w trybie zamkniętym, a obrońcy praw człowieka celowo nie ujawniają niektórych danych osobowych ze względów bezpieczeństwa jej rodziny. Jednocześnie jej nazwisko regularnie pojawia się w raportach ukraińskich i międzynarodowych organizacji praw człowieka, które dokumentują nielegalne prześladowanie cywilnych kobiet na okupowanych terytoriach Ukrainy.

Podczas procesu niezależni obserwatorzy nie mieli dostępu do materiałów sprawy. Dlatego obrońcy praw człowieka podkreślają, że ocena wiarygodności dowodów, na których opierał się wyrok skazujący, jest niemożliwa, co jest sprzeczne z międzynarodowymi standardami sprawiedliwego sądownictwa.

Podczas tak zwanego śledztwa Anię Jelcową prawie dwa lata przetrzymywano w całkowitej izolacji bez kontaktu z rodziną, bez dostępu do niezależnego adwokata i bez oficjalnego potwierdzenia miejsca jej pobytu. Dopiero jesienią 2024 roku FSB Rosji publicznie ogłosiła jej rzekome „zatrzymanie”, chociaż w tym czasie była już od dawna nielegalnie więziona. Według obrońców praw człowieka, w okresie izolacji mogła być poddawana presji psychologicznej i fizycznej w celu uzyskania „przyznania się”. Później na rosyjskich propagandowych źródłach opublikowano wideo, na którym Ania przyznaje się do winy, jednak organizacje praw człowieka uważają, że takie zeznania mogły być uzyskane pod przymusem.

Podczas pobytu w areszcie śledczym nr 2 w Symferopolu, a później w areszcie śledczym w Czongarze, stan zdrowia Ani Jelcowej pogorszył się. Rodzina informowała o problemach skórnych, silnym bólu zębów i potrzebie pomocy stomatologicznej, której przez długi czas nie otrzymywała. Obrońcy praw człowieka również informowali, że władze rosyjskie proponowały jej uzyskanie obywatelstwa FR, jednak odmówiła. Jej sprawa stała się jednym z najbardziej znanych przykładów prześladowania cywilnych mieszkańców okupowanego Chersonia pod sfabrykowanymi zarzutami „szpiegostwa”.

Sprawę Ani Jelcowej dokumentują Krymska Grupa Praw Człowieka, Centrum Praw Człowieka ZMINA, Charkowska Grupa Praw Człowieka, Inicjatywa Medialna na rzecz Praw Człowieka (MIPL), Centrum Dziennikarskich Śledztw, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu oraz inne ukraińskie organizacje praw człowieka. Domagają się jej natychmiastowego uwolnienia, zapewnienia odpowiedniej pomocy medycznej oraz pociągnięcia do odpowiedzialności winnych jej porwania i nielegalnego przetrzymywania.

Na dzień 10 lipca 2026 roku Ania Jelcowa nadal nielegalnie przebywa w rosyjskim więzieniu. Obrońcy praw człowieka uważają jej sprawę za jeden z najbardziej wyrazistych przykładów przymusowego zaginięcia cywilnej osoby z późniejszym politycznie motywowanym postępowaniem karnym na tymczasowo okupowanym terytorium Ukrainy.

Wykorzystane informacje z otwartych źródeł: Krymska Grupa Praw Człowieka (KPG), Centrum Praw Człowieka ZMINA, Charkowska Grupa Praw Człowieka, Inicjatywa Medialna na rzecz Praw Człowieka (MIPL), Centrum Dziennikarskich Śledztw, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu, Suspilne Krym.

Zdjęcie: zdjęcie z osobistego profilu na Instagramie.

Data aktualizacji: 10.07.2026r.