Więźniowie polityczni

Mustafayev Server

Aresztowanie: 21 maja 2018 roku Server Mustafayev, krymskotatarski obrońca praw człowieka, dziennikarz obywatelski i koordynator organizacji społecznej „Krymska Solidarność”, został zatrzymany przez rosyjskie siły bezpieczeństwa po przeszukaniu jego domu w Bachczysaraju na tymczasowo okupowanym terytorium AR Krym. Przeszukanie rozpoczęło się wcześnie rano i trwało około trzech godzin. Podczas niego funkcjonariusze zabrali dokumenty i urządzenia elektroniczne, a samego Servera Mustafayeva zatrzymano po zakończeniu przeszukania. Strona rosyjska postawiła mu zarzuty rzekomego udziału w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, uznanej w Rosji za terrorystyczną. Obrońcy praw człowieka uważają prześladowanie Servera Mustafayeva za motywowane politycznie. Wyrok: 16 września 2020 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Servera Mustafayeva na 14 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Został uznany za winnego na podstawie artykułów rosyjskiego kodeksu karnego związanych z rzekomym udziałem w działalności organizacji terrorystycznej oraz przygotowaniem do siłowego przejęcia władzy. 14 marca 2021 roku sąd apelacyjny pozostawił wyrok bez zmian. W grudniu 2025 roku sąd kasacyjny Federacji Rosyjskiej również odrzucił skargę i utrzymał wyrok w mocy. Podczas rozpatrywania kasacji sąd przerwał wystąpienie Servera Mustafayeva, mimo że próbował mówić o naruszeniach w swojej sprawie.

Mustafayev Seydamet

Zatrzymanie: W sierpniu 2023 roku o 4 rano funkcjonariusze FSB wtargnęli do domów sześciu Tatarów krymskich z Bachczysaraju, w tym Seydameta. Federacja Rosyjska oskarża Seydameta Mustafayeva na podstawie art. 205.5 ust. 2 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej („udział w działalności organizacji uznanej za terrorystyczną zgodnie z prawem Federacji Rosyjskiej”). Wyrok: 21 października 2026 roku południowy okręgowy sąd wojskowy w Rostowie nad Donem wydał wyroki skazujące sześciu Tatarom krymskim – uczestnikom piątej grupy bachczysarajskiej w tzw. „sprawie Hizb ut-Tahrir”. Mężczyźni zostali skazani na kary od 15 do 19 lat pozbawienia wolności w koloniach o zaostrzonym rygorze. Seydamet został skazany na 15 lat pozbawienia wolności. Organizacje praw człowieka uważają prześladowania za motywowane politycznie i wiążą je z systematycznymi represjami wobec Tatarów krymskich na okupowanym Krymie.

Petrovsky Mykola

Zatrzymanie: 27 marca 2022 roku rosyjscy żołnierze porwali Mykolę Petrovsky'ego w centrum okupowanego Chersonia. Przed zniknięciem udał się na spotkanie i nie wrócił. Później okazało się, że został zatrzymany przez rosyjskich wojskowych. Przez około pół roku Mykola był przetrzymywany w piwnicy przez funkcjonariuszy FSB. Podczas odwrotu rosyjskich wojsk z Chersonia został wywieziony z miasta i przewieziony na okupowany Krym. We wrześniu 2022 roku rodzice dowiedzieli się, że syn przebywa w symferopolskim areszcie śledczym. Wyrok: 27 września 2023 roku nielegalny „Sąd Najwyższy” okupowanego Krymu uznał Mykolę Petrovsky'ego za winnego rzekomego szpiegostwa i skazał na 16 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Proces sądowy odbywał się za zamkniętymi drzwiami pod pretekstem posiadania informacji, które strona rosyjska określiła jako tajemnicę państwową. 13 lutego 2024 roku nielegalny sąd apelacyjny na okupowanym Krymie pozostawił wyrok bez zmian.

Nagajew Ruslan

Zatrzymanie: 10 czerwca 2019 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa zatrzymały Ruslana Nagajewa w jego domu w wiosce Małorieczeńskoje, rejon ałusztyński, na tymczasowo okupowanym Krymie. Zatrzymanie miało miejsce w ramach tzw. „grupy ałusztyńskiej” w sprawie „Hizb ut-Tahrir”. Tego dnia razem z Nagajewem zatrzymano również Lenura Chalilowa, Ruslana Mesutowa i Eldara Kantemirowa. Następnego dnia tzw. Sąd Rejonowy Kijowski w Symferopolu zastosował wobec Nagajewa środek zapobiegawczy w postaci aresztu tymczasowego. Wyrok: 16 sierpnia 2021 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Ruslana Nagajewa na 13 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze, z czego pierwsze 2 lata miał spędzić w więzieniu, oraz na 1 rok ograniczenia wolności po zwolnieniu. Uznano go za winnego z art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — „udział w działalności organizacji uznanej za terrorystyczną”, a także z art. 30 ust. 1 i art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — rzekome przygotowanie do siłowego przejęcia władzy.

Dżelalow Nariman

Aresztowanie: 3–4 września 2021 roku aresztowano pięciu Tatarów krymskich. Początkowo podejrzanymi o „dywersję” na gazociągu „Krymgazmerezhi” byli tylko bracia Asan i Aziz Achtemowowie, a Nariman Dżelalow miał status świadka i w postanowieniu o wszczęciu sprawy nawet nie był wymieniony. Stał się podejrzanym po zeznaniach ukrytego świadka, który pojawił się właśnie w dniu aresztowania. 4 września 2021 roku Dżelalowa zatrzymano w jego domu w wiosce Pierwomajskie w rejonie Symferopola. Po aresztowaniu umieszczono go w „specjalnym bloku” aresztu śledczego w Symferopolu z zaostrzonym reżimem: częstsze kontrole celi, osobne spacery i wizyty w ambulatorium, stały monitoring wideo. Wyrok: Zarzuty były stopniowo zaostrzane: pod koniec września i w listopadzie 2021 roku FSB zmieniła kwalifikację Dżelalowa z „pomocnictwa” na „udział w dywersji w zorganizowanej grupie”, dodając nielegalne nabycie, przechowywanie i transport materiałów wybuchowych oraz nielegalne przemieszczanie materiałów wybuchowych przez granicę. 21 września 2022 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Najwyższy Krymu skazał Narimana Dżelalowa na 17 lat pozbawienia wolności, grzywnę 700 tysięcy rubli oraz 1,5 roku ograniczenia wolności po odbyciu głównego wyroku. W lipcu 2023 roku Trzeci Sąd Apelacyjny w Soczi utrzymał wyrok w mocy, precyzując, że pierwsze trzy lata Dżelalow ma odbyć w więzieniu o zaostrzonym rygorze. Podczas ogłoszenia wyroku miał na sobie koszulkę z napisem „Dwie flagi — jeden kraj”.

Nebijew Eskender

Aresztowanie: 21 kwietnia 2015 roku na okupowanym Krymie został zatrzymany operator krymskotatarskiego kanału telewizyjnego ATR, Eskender Nebijew. Powodem była jego obecność na wiecu 26 lutego 2014 roku przed budynkiem Rady Najwyższej Krymu — sprawa została wszczęta za udział w wydarzeniu, które miało miejsce przed okupacją Krymu przez Rosję. Według śledztwa brał udział w „masowych zamieszkach”. Przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej Kurultaju Tatarów Krymskich, Zair Smedlajew, uważał, że Nebijew został aresztowany, ponieważ odmówił składania fałszywych zeznań przeciwko Achtemowi Czijgozowi — zastępcy przewodniczącego Medżlisu, który od ponad 8 miesięcy przebywał w areszcie pod zarzutem organizacji tych samych wydarzeń z 26 lutego. Wyrok: 12 października 2015 roku sąd kontrolowany przez Rosję skazał Eskendera Nebijewa na 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na podstawie art. 212 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Udział w masowych zamieszkach”). Sąd uwzględnił, że w pełni przyznał się do winy i współpracował ze śledztwem. Sprawa została zamknięta po odbyciu kary w zawieszeniu.

Nimetulaev Remzi

Aresztowanie: 24 sierpnia 2023 roku funkcjonariusze FSB przeprowadzili masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich w rejonie Bachczysaraju. Po przeszukaniu Remzi Nimetulaev został zatrzymany wraz z innymi aktywistami. Federacja Rosyjska oskarża Remziego Nimetulaeva na podstawie art. 205.5 ust. 1 Kodeksu karnego Federacji Rosyjskiej („organizacja działalności organizacji terrorystycznej”), wiążąc sprawę z rzekomym udziałem w islamskiej organizacji politycznej „Hizb ut-Tahrir”. Wyrok: 21 października 2026 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem wydał wyroki skazujące sześciu Tatarom krymskim – uczestnikom piątej grupy bachczysarajskiej w tzw. „sprawie Hizb ut-Tahrir”. Mężczyźni zostali skazani na kary pozbawienia wolności od 15 do 19 lat w koloniach o zaostrzonym rygorze. Remzi został skazany na 18 lat pozbawienia wolności. Ukraińskie i międzynarodowe organizacje praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i podkreślają, że prześladowania są częścią systemowej kampanii represji przeciwko Tatarom krymskim.

Nimetulajewa Esma

Zatrzymanie: 15 października 2025 roku funkcjonariusze FSB przeprowadzili przeszukanie w domu rodziny Nimetulajewów i zatrzymali Esmę. Wyrok: Na dzień 21 lipca 2026 roku brak informacji o wyroku. Federacja Rosyjska oskarża Esmę Nimetulajewą na podstawie art. 205.5 cz. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („organizacja działalności organizacji terrorystycznej”), wiążąc sprawę z rzekomym udziałem w islamskiej partii politycznej „Hizb ut-Tahrir”. Ukraińskie organizacje praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i postrzegają ją jako kontynuację represji wobec Tatarów krymskich i rodzin więźniów politycznych.

Behei Olha

Zatrzymanie: 22 marca 2025 roku, Olha została oskarżona o „zdradę państwową”. Wyrok: Na dzień 17 lipca 2026 roku wyrok nie został wydany. Olha Behei przebywa w areszcie. Strona rosyjska oskarża ją na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada państwowa”). Obrońcy praw człowieka podkreślają, że sprawa nosi znamiona politycznie motywowanego prześladowania obywatelki Ukrainy.

Omerov Enver

Zatrzymanie: 10 czerwca 2019 roku rosyjskie służby zatrzymały Envera Omerova. Wówczas razem z córką Fatmą Ismailovą zmierzał do Rostowa nad Donem na rozprawę sądową w sprawie swojego zięcia Rustema Ismailova, wcześniej skazanego w sprawie „Hizb ut-Tahrir”. Mężczyzna w cywilnym ubraniu poinformował Omerova, że musi udać się na komisariat w Kerczu. Następnie został zatrzymany. Tego samego dnia sąd zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci aresztu. Omerov stał się jednym z oskarżonych w tzw. grupie białogórskiej w sprawie „Hizb ut-Tahrir”. Razem z nim ścigano jego syna Rizę Omerova oraz Aydera Dżepparova. Później do sprawy dołączono także Azamata Ejupova. Wyrok: 12 stycznia 2021 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Envera Omerova na 18 lat pozbawienia wolności. Pierwsze dwa lata miał spędzić w więzieniu, resztę kary w kolonii o zaostrzonym rygorze. Uznano go za winnego z art. 205.5 cz. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — „organizacja działalności organizacji terrorystycznej”, a także z art. 30 cz. 1 i art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — rzekome przygotowania do siłowego przejęcia władzy.

Omerow Riza

Zatrzymanie: 10 czerwca 2019 roku Riza Omerow został zatrzymany przez rosyjskie siły bezpieczeństwa na tymczasowo okupowanym Krymie. Tego samego dnia zatrzymano jego ojca, Enwera Omerowa. Riza został oskarżony w tzw. grupie białogórskiej w sprawie „Hizb ut-Tahrir”. W ramach tej sprawy ścigano również Enwera Omerowa i Ajdera Dżepparowa. Później do postępowania karnego dołączono Azamata Ejupowa. Wyrok: 12 stycznia 2021 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Rizę Omerowa na 13 lat pozbawienia wolności. Pierwsze dwa lata miał spędzić w więzieniu, resztę kary w kolonii o zaostrzonym rygorze. Został uznany za winnego na podstawie art. 205.5 część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej – „udział w działalności organizacji uznanej za terrorystyczną”, a także na podstawie art. 30 część 1 i art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej – rzekome przygotowanie do przejęcia władzy siłą. 10 marca 2022 roku sąd apelacyjny pozostawił wyrok bez zmian.

Onuk Mykoła

Zatrzymanie: 1 sierpnia 2023 roku w Symferopolu do mieszkania Mykoły Onuka, gdzie mieszkał z matką, przybyli rosyjscy funkcjonariusze w celu przeprowadzenia przeszukania. Według materiałów sprawy karnej, funkcjonariusze FSB otrzymali informacje o jego możliwym udziale w rozwieszaniu w Symferopolu ulotek z wizerunkiem dwugłowego orła przebitego niebiesko-żółtym mieczem i napisem „Krym to Ukraina”. Podczas przeszukania, jak twierdziło rosyjskie śledztwo, w mieszkaniu Onuka znaleziono trotylową kostkę. Tego samego dnia Mykołę Onuka zatrzymano pod zarzutem administracyjnym nieposłuszeństwa wobec legalnych żądań przedstawicieli władzy. 2 sierpnia 2023 roku sąd okupacyjny skazał go na 13 dni aresztu administracyjnego. Po odbyciu tego wyroku Onuk nie został zwolniony: zaraz po opuszczeniu aresztu ponownie go zatrzymano i sporządzono protokoły administracyjne za publiczne demonstrowanie zakazanej symboliki oraz „dyskredytację” Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. 25 sierpnia 2023 roku przeciwko Mykole Onukowi wszczęto sprawę karną z art. 222.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej za nielegalne przechowywanie urządzenia wybuchowego i aresztowano go. 30 sierpnia 2023 roku wszczęto kolejną sprawę karną — za wandalizm, a później do zarzutów dodano artykuł o „znieważeniu godła państwowego Federacji Rosyjskiej”. Sprawy karne zostały połączone. Wyrok: 16 maja 2024 roku nielegalny „Sąd Rejonowy Kolejowy” w Symferopolu skazał Mykołę Onuka na 5 lat pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie oraz grzywnę w wysokości 50 tysięcy rubli rosyjskich.