Więźniowie polityczni

Shtyblikov Dmytro

Zatrzymanie: 9 listopada 2016 roku Dmytro Shtyblikov został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB Rosji w Sewastopolu. Wraz z nim zatrzymano Ołeksija Bessaraba i Wołodymyra Dudkę. Strona rosyjska twierdziła, że mężczyźni rzekomo należeli do „dywersyjno-terrorystycznej grupy” Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy i przygotowywali dywersje na okupowanym Krymie. Shtyblikov przebywał w areszcie w ramach tej sprawy od listopada 2016 roku. Wyrok: 16 listopada 2017 roku okupacyjny „Sąd Miejski w Sewastopolu” skazał Dmytra Shtyblikova na 5 lat kolonii o zaostrzonym rygorze oraz grzywnę w wysokości 200 tysięcy rubli. Po zakończeniu tego okresu wszczęto przeciwko niemu nową sprawę na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej – „zdrada stanu”. 27 kwietnia 2022 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy Rosji skazał go na 19 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, grzywnę 200 tysięcy rubli oraz ograniczenie wolności na jeden rok po zwolnieniu. 9 listopada 2022 roku Apelacyjny Sąd Wojskowy pozostawił wyrok bez zmian.

Shukurdzhiev Veldar

Zatrzymanie: Po okupacji Krymu Veldar Shukurdzhiev wielokrotnie był nielegalnie zatrzymywany przez rosyjskie służby z powodu swojej proukraińskiej działalności. W szczególności 9 marca 2015 roku został zatrzymany w Symferopolu podczas upamiętnienia Tarasa Szewczenki. 25 listopada 2015 roku ponownie zatrzymano go na granicy administracyjnej z Krymem po powrocie z Ukrainy kontynentalnej przez punkt kontrolny «Kalanchak». Wyrok: Jego prześladowania miały formę systematycznych zatrzymań, przesłuchań i nacisków administracyjnych związanych z działalnością społeczną. Po stałym nacisku był zmuszony opuścić okupowany Krym.

Siruk Wadim

Zatrzymanie: 11 lutego 2016 roku w okupowanych Jałcie i Ałuszcie rosyjskie siły przeprowadziły masowe przeszukania w domach krymskich Tatarów. Tego dnia zatrzymano Wadima Siruka, działacza religijnego Muslima Alijewa, obrońcę praw człowieka Emira-Useina Kuku oraz ochroniarza szkoły Inwera Bekirowa. Później do sprawy dołączono Arsena Dżepparowa i Refata Alimowa, których zatrzymano 18 kwietnia 2016 roku. Wadimowi zarzucono art. 205.5 część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — udział w działalności organizacji uznanej przez rosyjskie władze za terrorystyczną, a także art. 30 część 1 i art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — przygotowanie do siłowego przejęcia władzy. Zarzuty były związane z rzekomym udziałem w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”. Wyrok: 12 listopada 2019 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Wadima Siruka na 12 lat pozbawienia wolności w kolonii o surowym reżimie z ograniczeniem wolności na jeden rok. 25 czerwca 2020 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny w miejscowości Własicha w obwodzie moskiewskim pozostawił wyrok bez zmian. 27 maja 2021 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej również odrzucił kasację i utrzymał wyrok w mocy.

Sizikov Ołeksandr

Aresztowanie: 7 lipca 2020 roku rosyjskie służby przeprowadziły przeszukanie w domu niewidomego krymskotatarskiego aktywisty i zatrzymały go w ramach tzw. czwartej bachczysarajskiej sprawy «Hizb ut-Tahrir». Po zatrzymaniu sąd umieścił go w areszcie domowym z powodu całkowitej utraty wzroku. Wyrok: 17 maja 2023 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem nielegalnie skazał Ołeksandra Sizikova na 17 lat pozbawienia wolności, z czego pierwsze 4 lata w więzieniu, resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Federacja Rosyjska uznała go za winnego z artykułów dotyczących «organizacji działalności organizacji terrorystycznej» i «przygotowania do gwałtownego przejęcia władzy». Ukraińscy i międzynarodowi obrońcy praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie. W maju 2025 roku sąd miejski w Minusinsku zwolnił Sizikova z powodu stanu zdrowia: podczas badania lekarze stwierdzili całkowitą utratę wzroku, co znajduje się na liście chorób uniemożliwiających odbywanie kary. Jednak już 21 października 2025 roku Krasnojarski Sąd Krajowy uchylił decyzję o zwolnieniu Sizikova i nakazał jego powrót do więzienia, uwzględniając wniosek prokuratury.

Smedlajew Abibulla

Zatrzymanie: 5 lutego 2025 roku, funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej przeprowadzili przeszukanie w domu Abibulli Smedlajewa, po czym zatrzymali go i przewieźli do okupacyjnego zarządu FSB w Symferopolu. Wraz z nim zatrzymano czterech innych Tatarów krymskich w ramach tzw. czwartej sprawy dżankońskiej «Hizb ut-Tahrir». Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku brak informacji o wyroku. Federacja Rosyjska oskarża Abibullę Smedlajewa o udział w działalności islamskiej partii politycznej «Hizb ut-Tahrir», uznanej przez Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej za «organizację terrorystyczną». Ukraińscy i międzynarodowi obrońcy praw człowieka uważają to prześladowanie za motywowane politycznie i związane z systematycznymi represjami wobec Tatarów krymskich.

Smedlajew Tair

Zatrzymanie: 22 października 2014 roku rosyjskie służby zatrzymały Taira Smedlajewa w Starym Krymie. Samochód, w którym przebywał z dwoma synami, został zatrzymany, a następnie przewieziono go do Symferopola. Taira oskarżono o naruszenie art. 318 ust. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („użycie przemocy, niezagrażającej życiu lub zdrowiu, wobec funkcjonariusza publicznego”). Według śledztwa, podczas wydarzeń 3 maja 2014 roku użył siły fizycznej wobec funkcjonariusza jednostki specjalnej „Berkut”. 24 października 2014 roku Sąd Rejonowy w Symferopolu zastosował wobec niego dwumiesięczny areszt tymczasowy. Posiedzenie sądu odbyło się za zamkniętymi drzwiami, bez udziału rodziny i dziennikarzy. Adwokat Emil Kurbedinow oraz obrońcy praw człowieka zgłaszali liczne naruszenia proceduralne i polityczny charakter prześladowania. W grudniu 2014 roku środek zapobiegawczy zmieniono na poręczenie osobiste. Wyrok: 10 grudnia 2015 roku sąd miejski w Armiansku, kontrolowany przez Rosję, uznał Taira Smedlajewa za winnego z art. 318 ust. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej i nałożył karę 2 lat pozbawienia wolności w zawieszeniu. Sąd stwierdził, że podczas wydarzeń 3 maja 2014 roku użył przemocy wobec funkcjonariusza „Berkut”. Obrońcy praw człowieka uznali sprawę za motywowaną politycznie i porównywali ją do „sprawy Błotnej” w Rosji, wskazując, że miała zastraszyć ludność tatarską po okupacji Krymu. 4 września 2017 roku sąd rejonowy w Kirowsku, kontrolowany przez Rosję, uwzględnił wniosek obrony o wcześniejsze uchylenie wyroku w zawieszeniu i usunięcie skazania z rejestru Taira Smedlajewa z powodu upływu większości okresu próbnego i braku naruszeń.

Socenko Anna

Zatrzymanie: 5 lutego 2025 roku, po przeszukaniu mieszkania funkcjonariusze FSB Rosji wywieźli Annę Socenko i jej córkę Oksanę w nieznanym kierunku. Przez prawie dziewięć miesięcy miejsce ich pobytu było ukrywane przed rodziną i opinią publiczną. Dopiero w listopadzie 2025 roku obrońcy praw człowieka ustalili, że obie kobiety są przetrzymywane w areszcie śledczym nr 1 w Symferopolu. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku brak informacji o wyroku. Federacja Rosyjska oskarża Annę Socenko z artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada państwowa”). Organizacje praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i podkreślają, że zatrzymanie poprzedziło wymuszone zaginięcie, a postępowanie odbywa się bez odpowiedniej jawności i przestrzegania standardów sprawiedliwego procesu.

Socenko Oksana

Areszt: 5 lutego 2025 roku, po przeszukaniu funkcjonariusze FSB Rosji zatrzymali Oksanę Socenko wraz z jej matką Anną Socenko i wywieźli je w nieznanym kierunku. Przez prawie dziewięć miesięcy miejsce pobytu obu kobiet było ukrywane. Dopiero w listopadzie 2025 roku ujawniono, że przebywają w areszcie śledczym nr 1 w Symferopolu. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku brak informacji o wyroku. Federacja Rosyjska oskarża Oksanę Socenko na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego RF („zdrada państwowa”). Organizacje praw człowieka uważają, że postępowanie karne jest motywowane politycznie i podkreślają rażące naruszenia praw człowieka, w tym przymusowe zaginięcie i długotrwałe przetrzymywanie bez kontaktu ze światem zewnętrznym.

Sokolova Julia

Zatrzymanie: W lipcu 2023 roku, gdy Julia Sokolova miała 17 lat, rosyjskie siły zatrzymały ją na okupowanym terytorium obwodu chersońskiego. Według jej babci, była wielokrotnie przesłuchiwana. Początkowo była pod aresztem domowym. 7 stycznia 2024 roku Julia Sokolova została ponownie zatrzymana i aresztowana. Przez ponad miesiąc jej rodzina nie wiedziała, gdzie się znajduje. 14 lutego 2024 roku została przeniesiona do aresztu śledczego nr 2 w Symferopolu. Później przeniesiono ją do miejsca pozbawienia wolności w Czongarze na okupowanym terytorium obwodu chersońskiego. Wyrok: W kwietniu 2025 roku okupacyjny Chersoński Sąd Obwodowy skazał Julię Sokolovą na 9 lat pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym rygorze. Została uznana za winną na podstawie artykułów 275 KK FR — „zdrada stanu” oraz 276 KK FR — „szpiegostwo”. Dokładna data ogłoszenia wyroku początkowo nie była ujawniana; datę 13 kwietnia 2025 roku potwierdzają późniejsze doniesienia o sprawie.

Staszewski Wiktor

Zatrzymanie: 4 czerwca 2019 roku w okupowanym Sewastopolu rosyjskie siły przeprowadziły jednoczesne przeszukania w co najmniej dziewięciu domach lokalnych wyznawców organizacji religijnej „Świadkowie Jehowy”. Podczas tych przeszukań zatrzymano Wiktora Staszewskiego. Następnego dnia został zwolniony z aresztu pod zobowiązanie do nieopuszczania miejsca zamieszkania. 31 maja 2019 roku, jeszcze przed przeszukaniami, śledczy FSB Federacji Rosyjskiej wszczął przeciwko niemu postępowanie karne z art. 282.2 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej „organizacja działalności organizacji ekstremistycznej”. Zarzuty były związane wyłącznie z jego działalnością religijną jako Świadka Jehowy. W sprawie wykorzystano m.in. zeznania tajnego świadka. Wyrok: 29 marca 2021 roku Gagarinski Sąd Rejonowy w Sewastopolu, kontrolowany przez władze okupacyjne Federacji Rosyjskiej, uznał Wiktora Staszewskiego za winnego z art. 282.2 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej i skazał go na 6 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie. Sąd zakazał mu również przez 7 lat prowadzenia działalności edukacyjnej, wystąpień i publikacji, a po zwolnieniu nałożył 1 rok ograniczenia wolności.

Steszenko Ołeksandr

Zatrzymanie: 11 kwietnia 2018 roku Ołeksandr przekraczał punkt kontrolny wjazdu-wyjazdu „Czonhar” do okupowanego Krymu, aby odwiedzić znajomego w Ałuszcie. Po przekroczeniu granicy administracyjnej został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB FR. Formalnym powodem zatrzymania była rzekoma niezgodność zdjęcia w paszporcie, mimo że wcześniej Steszenko wielokrotnie korzystał z tego dokumentu bez problemów. Po areszcie administracyjnym został wywieziony z ośrodka specjalnego w nieznanym kierunku, a przez kilka dni jego miejsce pobytu pozostawało nieznane. Strona ukraińska zgłosiła jego porwanie, a MSZ Ukrainy zażądało od Rosji informacji o miejscu pobytu obywatela Ukrainy. Później FSB poinformowała o wszczęciu przeciwko Steszenko postępowania karnego. Został oskarżony o udział w grupie, która rzekomo planowała podpalenie domu muftiego Krymu Emirali Abłajewa w celu wywołania waśni międzyetnicznych. Według rosyjskich służb, Steszenko przyznał się do winy, jednak po uwolnieniu stwierdził, że wszystkie „zeznania” zostały uzyskane pod torturami. Według niego, funkcjonariusze FSB codziennie go bili, stosowali prąd elektryczny, dusili workiem, grozili śmiercią i zmuszali do fałszywych zeznań przeciwko sobie i innym. Nagranie wideo z „przyznaniem się” zostało zrobione dopiero po długotrwałych torturach. Wyrok: W sierpniu 2018 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Rejonowy w Symferopolu uznał Ołeksandra Steszenko za winnego podpalenia domu muftiego Krymu i skazał go na 2 lata pozbawienia wolności w kolonii osiedlowej. Oskarżenie o stworzenie ekstremistycznej grupy zostało umorzone po tym, jak według wersji śledztwa, przyznał się do winy. Sam Steszenko po uwolnieniu podkreślił, że jego zeznania były całkowicie sfabrykowane pod przymusem.

Stohniy Oleksiy

Zatrzymanie: W nocy z 14 na 15 listopada 2016 roku został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB Federacji Rosyjskiej w pobliżu punktu kontrolnego „Kalanchak” podczas wyjazdu z okupowanego Krymu na terytorium Ukrainy. Jechał do Kijowa na urodziny swojej córki. Rosyjskie media twierdziły, że Stohniy jest „pułkownikiem Głównego Zarządu Wywiadu Ukrainy” i został zatrzymany podczas „spotkania agenturalnego” w Sewastopolu. Ministerstwo Obrony Ukrainy zaprzeczyło tym informacjom, informując, że dawno zakończył służbę wojskową i nie jest pracownikiem ukraińskich służb specjalnych. Początkowo FSB twierdziła, że Stohniy był zaangażowany w przygotowanie dywersji na obiektach infrastruktury okupowanego Krymu w ramach tzw. „sprawy krymskich dywersantów”. Rosyjskie kanały telewizyjne rozpowszechniły nagranie jego „przyznania się” do szpiegostwa na rzecz Ukrainy. Jednak podczas procesu sądowego zarzuty dotyczące dywersji i szpiegostwa nie zostały potwierdzone. Zamiast tego oskarżono go o nielegalne nabycie, przechowywanie i przewożenie broni oraz amunicji, a także nielegalne wytwarzanie i naprawę broni palnej. Wyrok: 26 lipca 2017 roku kontrolowany przez Rosję Sąd Rejonowy w Symferopolu uznał Oleksiya Stohniya za winnego z art. 222 ust. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („nielegalne nabycie, przekazanie, zbycie, przechowywanie, przewożenie lub noszenie broni, jej głównych części i amunicji”) oraz art. 223 ust. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („nielegalne wytwarzanie, przeróbka lub naprawa broni palnej i amunicji”). Został skazany na 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Zarzuty dotyczące przygotowania dywersji i szpiegostwa nie znalazły się w wyroku.