Więźniowie polityczni
Chajretdinov Sejran
Aresztowanie: 7 lipca 2020 roku rosyjskie służby przeprowadziły przeszukanie w domu Sejrana Chajretdinova w miejscowości Białokamjanka w rejonie bakczysarajskim okupowanego Krymu. Po przeszukaniu został zatrzymany i przewieziony do nielegalnego zarządu FSB w Symferopolu. Tego dnia służby przeprowadziły masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich i zatrzymały siedem osób. Sejranowi Chajretdinovowi zarzucono udział w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”. Wyrok: 17 maja 2023 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy Federacji Rosyjskiej skazał Sejrana Chajretdinova na 12 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Został uznany za winnego na podstawie art. 205.5 część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej – udział w działalności organizacji uznanej przez władze rosyjskie za terrorystyczną, oraz art. 30 część 1, art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej – rzekome przygotowanie do siłowego przejęcia władzy. Pierwsze cztery lata kary miał odbywać w więzieniu, a następnie w kolonii o zaostrzonym rygorze; sąd nałożył również rok ograniczenia wolności.
Chalilajew Enwer
Aresztowanie: 5 marca 2024 roku rosyjskie służby przeprowadziły masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich w Bachczysaraju, Dżankoju i rejonie dżankońskim okupowanego Krymu. Wśród zatrzymanych był Enwer Chalilajew. Po przeszukaniu został aresztowany i umieszczony w areszcie śledczym. Rosyjskie śledztwo oskarżyło go o rzekomy udział w działalności „Hizb ut-Tahrir”. Organizacje praw człowieka podkreślają, że prześladowanie Tatarów krymskich na podstawie tego artykułu jest częścią systemowej polityki represji na okupowanym Krymie. Wyrok: 21 maja 2026 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Enwera Chalilajewa na 14 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Został uznany za winnego w sprawach związanych z rzekomym udziałem w działalności „Hizb ut-Tahrir”. Według informacji Krymskotatarskiego Centrum Zasobów, wraz z Chalilajewem wyroki tego dnia otrzymało jeszcze czterech oskarżonych z „trzeciej grupy dżankońskiej”. Inni skazani otrzymali wyroki od 14 do 20 lat pozbawienia wolności.
Chalilov Ilman
Zatrzymanie: Ilman Chalilov jest obiektem politycznie motywowanego prześladowania przez Federację Rosyjską, przeciwko niemu wszczęto postępowanie karne na podstawie art. 208 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w nielegalnej formacji zbrojnej”). Władze rosyjskie łączą go z działalnością krymskotatarskiego batalionu ochotniczego im. Nomana Czelebidżichana i prowadzą prześladowania zaocznie. Wyrok: Władze rosyjskie łączą go z działalnością krymskotatarskiego batalionu ochotniczego im. Nomana Czelebidżichana i prowadzą prześladowania zaocznie.
Chalilova Gulsum
Zatrzymanie: W 2019 roku FSB Federacji Rosyjskiej wszczęła postępowanie karne przeciwko dziennikarce Gulsum Chalilovej, oskarżając ją o udział w krymskotatarskim batalionie ochotniczym imienia Nomana Czelebidżichana. Okupacyjny „Sąd Rejonowy w Kijowie w Symferopolu” wydał zaocznie nakaz aresztowania, po czym dziennikarka została umieszczona na liście poszukiwanych federalnie i międzynarodowo. Zarzuca się jej naruszenie art. 208 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w nielegalnej formacji zbrojnej”). Wyrok: Na dzień 30.07.2026 roku nie ma informacji o wyroku skazującym wobec Gulsum Chalilovej w dostępnych niezależnych źródłach. Federacja Rosyjska kontynuuje jej ściganie karne zaocznie. W styczniu 2025 roku Rosfinmonitoring umieścił dziennikarkę na liście „ekstremistów i terrorystów”.
Chudoliej Stanisław
Zatrzymanie: 22 czerwca 2021 roku, funkcjonariusze FSB Rosji zatrzymali Stanisława Chudolieja po przeprowadzeniu działań operacyjnych, oskarżając go o rzekome przekazywanie stronie ukraińskiej informacji o charakterze wojskowym. Wyrok: 22 grudnia 2022 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” skazał Stanisława Chudolieja na 12 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze z jednym rokiem ograniczenia wolności po zwolnieniu na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada państwowa”). W marcu 2023 roku sąd apelacyjny utrzymał wyrok w mocy. Na dzień 22.07.2026 roku kontynuuje odbywanie kary.
Chvylka Liliya
Zatrzymanie: W kwietniu 2022 roku rosyjskie służby zatrzymały Lilię Chvylkę po tym, jak opublikowała na Instagramie wpis o rosyjskim ataku rakietowym na dworzec kolejowy w Kramatorsku. Po zatrzymaniu wszczęto przeciwko niej postępowanie karne na podstawie artykułu o rzekome „rozpowszechnianie fałszywych informacji o Siłach Zbrojnych FR” (art. 207.3 Kodeksu Karnego FR). Następnie oskarżono ją również o nielegalne posiadanie narkotyków (art. 228.1 Kodeksu Karnego FR), przy czym sama Liliya twierdzi, że marihuanę podrzucono jej podczas przeszukania. Po zatrzymaniu była poddana aresztowi domowemu z elektroniczną bransoletką, jednak jesienią 2022 roku udało jej się opuścić okupowany Krym. Wyrok: 22 września 2025 roku okupacyjny „sąd” w Kerczu skazał Lilię Chvylkę zaocznie na 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Wyrok wydano na podstawie zarzutów o „rozpowszechnianie fałszywych informacji o armii rosyjskiej” oraz „posiadanie narkotyków”. Liliya oświadczyła, że nie uznaje swojej winy, uważa sprawę za motywowaną politycznie i złożyła apelację.
Czausz Enver
Zatrzymanie: 27 lutego 2025 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa zatrzymały Envera Czausza w ramach kolejnej fali prześladowań karnych mieszkańców Krymu pod zarzutem „zdrady stanu”. Po zatrzymaniu został aresztowany decyzją sądu kontrolowanego przez Rosję. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku nie ma ostatecznego wyroku. Według organizacji praw człowieka, Enverowi Czauszowi zarzuca się artykuł 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada stanu”). Ukraińscy obrońcy praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i łączą ją z systematycznym prześladowaniem obywateli Ukrainy na okupowanym półwyspie.
Czebotar Mykyta
Zatrzymanie: W 2023 roku, po okupacji części obwodu chersońskiego, rosyjskie służby zatrzymały Mykytę Czebotara, który uczestniczył w działalności ukraińskiej obrony terytorialnej. Następnie nielegalnie przewieziono go na okupowany Krym, gdzie wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne. Wyrok: Pod koniec 2023 roku kontrolowany przez Rosję „sąd” rejonowy w Symferopolu skazał Mykytę Czebotara na 7 lat pozbawienia wolności, uznając go winnym „organizacji nielegalnej formacji zbrojnej” za dowodzenie oddziałem obrony terytorialnej Ukrainy. Później rosyjska prokuratura zaskarżyła wyrok, uznając go za „zbyt łagodny”, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez okupacyjny sąd obwodu chersońskiego. Na dzień 22.07.2026 roku brak informacji o ostatecznym wyroku w niezależnych źródłach.
Czernucha Tamara
Zatrzymanie: 5 lutego 2025 roku funkcjonariusze FSB Rosji potajemnie zatrzymali Tamarę Czernuchę, a jej miejsce pobytu przez długi czas było ukrywane nawet przed rodziną. Według obrońców praw człowieka, kobieta jest podejrzewana o tzw. „zdradę stanu”. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku nie ma ostatecznego wyroku. Niezależne źródła informują, że Tamara Czernucha nadal jest nielegalnie przetrzymywana. Organizacje praw człowieka podkreślają, że jej sprawa nosi wszelkie znamiona wymuszonego zaginięcia i rażącego naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego.
Czirnij Ołeksij
Zatrzymanie: W nocy z 8 na 9 maja 2014 roku w Symferopolu Ołeksij Czirnij został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB Rosji. Jest czwartym oskarżonym w tzw. „sprawie Sencowa” — razem z reżyserem Ołehem Sencowem, aktywistą Ołeksandrem Kolczenką i fotografem Hennadijem Afanasjewem. Po zatrzymaniu Czirnij przez dziewięć miesięcy przebywał w całkowitej izolacji — nie dopuszczano do niego ukraińskich konsulów; pierwsze spotkanie z konsulem Hennadijem Breskalenką odbyło się dopiero 3 lutego 2015 roku. Władze okupacyjne ogłosiły go „obywatelem Rosji”, jednak on upierał się przy swoim ukraińskim obywatelstwie. Po zatrzymaniu był poddawany torturom. Wyrok: 21 kwietnia 2015 roku Północnokaukaski Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Ołeksija Czirnija na 7 lat pozbawienia wolności w surowym reżimie. Czirnij odbywał karę kolejno w trzech placówkach: w Magadanie, Moskwie i kolonii WК-15 w Batajsku w obwodzie rostowskim. 7 maja 2021 roku, po pełnym odbyciu kary, wyszedł na wolność. Od kolonii do ukraińskiej granicy Ołeksija eskortował konsul generalny Ukrainy w Rostowie nad Donem Taras Maliszewski. Do końca Ołeksij wątpił, że zwolnienie nastąpi: „Administracja ciągle prowokowała, że 'Krym nasz', nie nasz. A oni już wtedy mieli ustawę, że plus 5 lat, jeśli mówisz 'okupacja'”. Zrozumiał, że jadą do granicy, dopiero gdy minęli Rostów i skręcili na północ.
Davidenko Konstantyn
Aresztowanie: 11 lutego 2018 roku w okupowanym Symferopolu Konstantyna Davidenkę zatrzymano, gdy wychodził z biura kolegów-rzeczoznawców i zmierzał do samochodu. Czterech mężczyzn w cywilnych ubraniach i kominiarkach bez znaków rozpoznawczych powaliło go na ziemię, zaczęło bić, założyło kajdanki i wrzuciło do mikrobusu. Zabrano go na ulicę Pawliuka, do piwnicy, gdzie przez kilka godzin był bity – bez oskarżeń i formalności. Kapitan FSB Paweł Szentiayev stwierdził, że Davidenko został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Ukrainy. Powiedział wprost: „Mam plan – muszę 'złapać' trzech szpiegów rocznie, aby otrzymać stopień majora i wyjechać do Moskwy na awans. Wasze przyznanie się jest formalne i potrzebne do moich raportów”. Wyrok: Po przesłuchaniu Davidenkę przewieziono samolotem do Moskwy, gdzie sąd Lefortowski...
Davydenko Mykoła
Zatrzymanie: Mykoła został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB w grudniu 2024 roku. Według rosyjskiego śledztwa, miał on fotografować lokalizacje rosyjskich systemów obrony przeciwlotniczej i przekazywać te informacje ukraińskim służbom specjalnym. Oprócz oskarżenia o zdradę stanu (art. 275 KK FR), zarzucono mu również nielegalne nabycie, wytwarzanie, przechowywanie i przewożenie materiałów wybuchowych i urządzeń wybuchowych (art. 222.1 i art. 223.1 KK FR). Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślają, że niezależna weryfikacja okoliczności sprawy jest niemożliwa, ponieważ proces odbywał się za zamkniętymi drzwiami, a materiały śledztwa pozostają niedostępne dla opinii publicznej. Wyrok: We wrześniu 2025 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” uznał Mykołę Davydenkę za winnego i skazał go na 17 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Sąd nałożył również na niego wysoką grzywnę oraz dalsze ograniczenie wolności po zwolnieniu. Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu uznało ten wyrok za nielegalny i podkreśliło, że sprawa jest kolejnym przykładem wykorzystania rosyjskiego prawa karnego do prześladowania obywateli Ukrainy na tymczasowo okupowanym terytorium.