Więźniowie polityczni

Bryuchanow Andrij

Zatrzymanie: brak dokładnej daty w źródłach publicznych. Wyrok: Na dzień 17 lipca 2026 roku brak informacji o wyroku w źródłach publicznych. Andrij Bryuchanow jest jednym z obywateli Ukrainy, których Federacja Rosyjska ściga na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada państwowa”). Obrońcy praw człowieka uważają takie sprawy za narzędzie politycznie motywowanego prześladowania obywateli Ukrainy na tymczasowo okupowanych terytoriach i w Federacji Rosyjskiej.

Buryk Witalij

Zatrzymanie: 9 października 2024 roku rosyjskie służby zatrzymały Witalija Anatolijowicza Buryka w Kerczu podczas fali przeszukań w domach wyznawców organizacji religijnej „Świadkowie Jehowy”. Zatrzymano go na miejscu pracy — w kotłowni, a następnie przeprowadzono przeszukanie w mieszkaniu, gdzie przebywała jego niepełnoletnia córka z niepełnosprawnością. Tego samego dnia wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne z art. 282.2 cz. 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („organizacja działalności organizacji ekstremistycznej”). Dwa dni po zatrzymaniu sąd okupacyjny umieścił go w areszcie domowym. Obrońcy praw człowieka podkreślają, że jedyną podstawą do prześladowania była jego pokojowa działalność religijna, ponieważ na Ukrainie działalność Świadków Jehowy jest legalna, a Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał prześladowanie tej wspólnoty w Rosji za nielegalne. ...

Büyükçan Hatidże

Aresztowanie: 6 maja 2025 roku Hatidże została porwana i przez ponad dwa miesiące przetrzymywana w nieznanym miejscu. 14 lipca 2025 roku FSB poinformowała o jej aresztowaniu pod zarzutem z art. 275 KK FR (zdrada stanu) i art. 205 KK FR (przygotowanie aktu terrorystycznego). Wyrok: Na dzień 17 lipca 2026 roku wyrok nie został wydany. Hatidże Büyükçan przebywa w areszcie. Federacja Rosyjska oskarża ją o „zdradę stanu”, „przygotowanie aktu terrorystycznego” oraz o przestępstwa związane z nielegalnym obrotem materiałami wybuchowymi. Organizacje praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i wskazują na poważne naruszenia praw człowieka.

Chudoliej Stanisław

Zatrzymanie: 22 czerwca 2021 roku, funkcjonariusze FSB Rosji zatrzymali Stanisława Chudolieja po przeprowadzeniu działań operacyjnych, oskarżając go o rzekome przekazywanie stronie ukraińskiej informacji o charakterze wojskowym. Wyrok: 22 grudnia 2022 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” skazał Stanisława Chudolieja na 12 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze z jednym rokiem ograniczenia wolności po zwolnieniu na podstawie artykułu 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada państwowa”). W marcu 2023 roku sąd apelacyjny utrzymał wyrok w mocy. Na dzień 22.07.2026 roku kontynuuje odbywanie kary.

Czausz Enver

Zatrzymanie: 27 lutego 2025 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa zatrzymały Envera Czausza w ramach kolejnej fali prześladowań karnych mieszkańców Krymu pod zarzutem „zdrady stanu”. Po zatrzymaniu został aresztowany decyzją sądu kontrolowanego przez Rosję. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku nie ma ostatecznego wyroku. Według organizacji praw człowieka, Enverowi Czauszowi zarzuca się artykuł 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („zdrada stanu”). Ukraińscy obrońcy praw człowieka uważają sprawę za motywowaną politycznie i łączą ją z systematycznym prześladowaniem obywateli Ukrainy na okupowanym półwyspie.

Czebotar Mykyta

Zatrzymanie: W 2023 roku, po okupacji części obwodu chersońskiego, rosyjskie służby zatrzymały Mykytę Czebotara, który uczestniczył w działalności ukraińskiej obrony terytorialnej. Następnie nielegalnie przewieziono go na okupowany Krym, gdzie wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne. Wyrok: Pod koniec 2023 roku kontrolowany przez Rosję „sąd” rejonowy w Symferopolu skazał Mykytę Czebotara na 7 lat pozbawienia wolności, uznając go winnym „organizacji nielegalnej formacji zbrojnej” za dowodzenie oddziałem obrony terytorialnej Ukrainy. Później rosyjska prokuratura zaskarżyła wyrok, uznając go za „zbyt łagodny”, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez okupacyjny sąd obwodu chersońskiego. Na dzień 22.07.2026 roku brak informacji o ostatecznym wyroku w niezależnych źródłach.

Czernucha Tamara

Zatrzymanie: 5 lutego 2025 roku funkcjonariusze FSB Rosji potajemnie zatrzymali Tamarę Czernuchę, a jej miejsce pobytu przez długi czas było ukrywane nawet przed rodziną. Według obrońców praw człowieka, kobieta jest podejrzewana o tzw. „zdradę stanu”. Wyrok: Na dzień 22.07.2026 roku nie ma ostatecznego wyroku. Niezależne źródła informują, że Tamara Czernucha nadal jest nielegalnie przetrzymywana. Organizacje praw człowieka podkreślają, że jej sprawa nosi wszelkie znamiona wymuszonego zaginięcia i rażącego naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego.

Czirnij Ołeksij

Zatrzymanie: W nocy z 8 na 9 maja 2014 roku w Symferopolu Ołeksij Czirnij został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB Rosji. Jest czwartym oskarżonym w tzw. „sprawie Sencowa” — razem z reżyserem Ołehem Sencowem, aktywistą Ołeksandrem Kolczenką i fotografem Hennadijem Afanasjewem. Po zatrzymaniu Czirnij przez dziewięć miesięcy przebywał w całkowitej izolacji — nie dopuszczano do niego ukraińskich konsulów; pierwsze spotkanie z konsulem Hennadijem Breskalenką odbyło się dopiero 3 lutego 2015 roku. Władze okupacyjne ogłosiły go „obywatelem Rosji”, jednak on upierał się przy swoim ukraińskim obywatelstwie. Po zatrzymaniu był poddawany torturom. Wyrok: 21 kwietnia 2015 roku Północnokaukaski Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Ołeksija Czirnija na 7 lat pozbawienia wolności w surowym reżimie. Czirnij odbywał karę kolejno w trzech placówkach: w Magadanie, Moskwie i kolonii WК-15 w Batajsku w obwodzie rostowskim. 7 maja 2021 roku, po pełnym odbyciu kary, wyszedł na wolność. Od kolonii do ukraińskiej granicy Ołeksija eskortował konsul generalny Ukrainy w Rostowie nad Donem Taras Maliszewski. Do końca Ołeksij wątpił, że zwolnienie nastąpi: „Administracja ciągle prowokowała, że 'Krym nasz', nie nasz. A oni już wtedy mieli ustawę, że plus 5 lat, jeśli mówisz 'okupacja'”. Zrozumiał, że jadą do granicy, dopiero gdy minęli Rostów i skręcili na północ.

Davidenko Konstantyn

Aresztowanie: 11 lutego 2018 roku w okupowanym Symferopolu Konstantyna Davidenkę zatrzymano, gdy wychodził z biura kolegów-rzeczoznawców i zmierzał do samochodu. Czterech mężczyzn w cywilnych ubraniach i kominiarkach bez znaków rozpoznawczych powaliło go na ziemię, zaczęło bić, założyło kajdanki i wrzuciło do mikrobusu. Zabrano go na ulicę Pawliuka, do piwnicy, gdzie przez kilka godzin był bity – bez oskarżeń i formalności. Kapitan FSB Paweł Szentiayev stwierdził, że Davidenko został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Ukrainy. Powiedział wprost: „Mam plan – muszę 'złapać' trzech szpiegów rocznie, aby otrzymać stopień majora i wyjechać do Moskwy na awans. Wasze przyznanie się jest formalne i potrzebne do moich raportów”. Wyrok: Po przesłuchaniu Davidenkę przewieziono samolotem do Moskwy, gdzie sąd Lefortowski...

Davydenko Mykoła

Zatrzymanie: Mykoła został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB w grudniu 2024 roku. Według rosyjskiego śledztwa, miał on fotografować lokalizacje rosyjskich systemów obrony przeciwlotniczej i przekazywać te informacje ukraińskim służbom specjalnym. Oprócz oskarżenia o zdradę stanu (art. 275 KK FR), zarzucono mu również nielegalne nabycie, wytwarzanie, przechowywanie i przewożenie materiałów wybuchowych i urządzeń wybuchowych (art. 222.1 i art. 223.1 KK FR). Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślają, że niezależna weryfikacja okoliczności sprawy jest niemożliwa, ponieważ proces odbywał się za zamkniętymi drzwiami, a materiały śledztwa pozostają niedostępne dla opinii publicznej. Wyrok: We wrześniu 2025 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” uznał Mykołę Davydenkę za winnego i skazał go na 17 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Sąd nałożył również na niego wysoką grzywnę oraz dalsze ograniczenie wolności po zwolnieniu. Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu uznało ten wyrok za nielegalny i podkreśliło, że sprawa jest kolejnym przykładem wykorzystania rosyjskiego prawa karnego do prześladowania obywateli Ukrainy na tymczasowo okupowanym terytorium.

Dawidow Mark

Zatrzymanie: W październiku 2019 roku Mark Dawidow został zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB w Kraju Krasnodarskim. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że utrzymywał kontakty z obywatelem Tadżykistanu, uznawanym za członka syryjskiej grupy „Hayat Tahrir al-Sham”, i oskarżyło go o finansowanie działalności terrorystycznej, współudział, przygotowanie do udziału w organizacji terrorystycznej oraz przygotowanie do udziału w nielegalnej formacji zbrojnej. Obrońcy praw człowieka zwracają uwagę, że organizacja „Hayat Tahrir al-Sham” została oficjalnie uznana za terrorystyczną przez Sąd Najwyższy Rosji dopiero w czerwcu 2020 roku, czyli po zatrzymaniu Dawidowa. To stało się jednym z kluczowych argumentów na rzecz politycznej motywacji sprawy. Wyrok: 7 kwietnia 2021 roku został skazany na podstawie art. 33 ust. 5, art. 205.1 ust. 1.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Pomoc w finansowaniu terroryzmu”), art. 205.1 ust. 1.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Finansowanie terroryzmu”) oraz art. 30 ust. 1, 3, art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Przygotowanie do zamachu na udział w działalności organizacji terrorystycznej”) na 18 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze, z odbyciem pierwszych 2 lat w więzieniu. 6 października 2021 roku w sądzie apelacyjnym zarzuty z art. 30 ust. 1, 3, art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej zostały przekwalifikowane na art. 30 ust. 1, art. 208 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Przygotowanie do udziału w zbrojnej formacji w obcym państwie, nieprzewidzianej przez prawo tego państwa, w celu sprzecznym z interesami Federacji Rosyjskiej”). 21 września 2022 roku w sądzie kasacyjnym zarzuty z art. 205.1 ust. 1.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej zostały przekwalifikowane na art. 30 ust. 1, art. 205.1 ust. 1.1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej i wyznaczono ostateczną karę 17 lat pozbawienia wolności z odbyciem pierwszych 2 lat w więzieniu, a reszty w kolonii o zaostrzonym rygorze.

Degermendzhi Bekir

Zatrzymanie: 23 listopada 2017 roku siły bezpieczeństwa w okupowanym Krymie zatrzymały 65-letniego Bekira Degermendzhiego wraz z trzema innymi krymskimi Tatarami — Asanem Chapukhem, Rusłanem Trubachem i Kjazimem Ametovem. Postawiono im zarzuty wymuszenia: rzekomo żądali pieniędzy od obywatela Turcji Jusufa Aytana. Zatrzymani twierdzili, że jedynie prosili o zwrot pieniędzy skradzionych weterance krymskotatarskiego ruchu narodowego Wedżije Kashce. 83-letnia Wedżije Kashka, będąca świadkiem zatrzymań, poczuła pogorszenie stanu zdrowia na miejscu i zmarła w karetce. Wyrok: W kwietniu 2019 roku sąd okupacyjny wydał Bekirze Degermendzhiemu wyrok w zawieszeniu na 3 lata. Po odbyciu kary warunkowej został zwolniony.