Więźniowie polityczni

Petruszyn Jewhen

Zatrzymanie: 20 kwietnia 2021 roku rosyjskie służby zatrzymały mieszkańca okupowanego Sewastopola, Jewhena Petruszyna. Następnego dnia nielegalny „Sąd Rejonowy w Sewastopolu” zastosował wobec niego areszt tymczasowy do 19 czerwca 2021 roku. 22 kwietnia FSB Rosji opublikowała wideo z zatrzymania, twierdząc, że Petruszyn rzekomo zbierał i przekazywał Głównemu Zarządowi Wywiadu Ministerstwa Obrony Ukrainy informacje o działalności Floty Czarnomorskiej Rosji. Rosyjskie służby zakwalifikowały jego działania jako „zdradę stanu” zgodnie z artykułem 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej. Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślają, że stosowanie tego artykułu przez Rosję wobec mieszkańców okupowanego Krymu wynika z nielegalnego narzucania im obywatelstwa rosyjskiego i naruszenia norm międzynarodowego prawa humanitarnego. W czerwcu 2021 roku Jewhena Petruszyna nielegalnie przewieziono z Sewastopola do Moskwy, gdzie Sąd Lefortowski wielokrotnie przedłużał mu areszt. Wyrok: 19 grudnia 2022 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Miejski w Sewastopolu” skazał Jewhena Petruszyna na 12 lat pozbawienia wolności za „zdradę stanu” zgodnie z artykułem 275 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej. Według rosyjskiej FSB, w latach 2020–2021 rzekomo przekazywał ukraińskiemu wywiadowi informacje o działalności Floty Czarnomorskiej Rosji. Szczegóły sprawy, dowody oskarżenia i stanowisko samego Petruszyna nie są ujawniane w dostępnych materiałach obrońców praw człowieka. KrymSOS klasyfikuje sprawę Jewhena Petruszyna jako politycznie motywowane prześladowanie obywateli ukraińskich na okupowanym Krymie.

Pidvalny Viktor

Zatrzymanie: Viktora zatrzymano 5 maja 2023 roku na terytorium Autonomicznej Republiki Krymu (tymczasowo okupowane terytorium Ukrainy). Po zatrzymaniu został umieszczony w areszcie w ramach sprawy karnej, którą FSB FR określiła jako przygotowanie zamachów na przedstawicieli okupacyjnej administracji Krymu. Wyrok: Na dzień 21 lipca 2026 roku nie ma ostatecznego wyroku. Federacja Rosyjska oskarża Viktora Pidvalnego z artykułów art. 275 KK FR („Zdrada stanu”), cz. 4 art. 222.1 KK FR („Nielegalne nabycie, przekazanie, zbycie, przechowywanie, przewóz, przesyłanie lub noszenie materiałów wybuchowych lub urządzeń wybuchowych, popełnione przez grupę osób”), cz. 3 art. 226.1 KK FR („Przemyt urządzenia wybuchowego, popełniony przez zorganizowaną grupę”), cz. 1 art. 205.4 KK FR („Organizacja wspólnoty terrorystycznej i udział w niej”), cz. 1 art. 30, pkt a cz. 2 art. 205 KK FR („Przygotowanie do popełnienia aktu terrorystycznego”) oraz pkt „a”, „v” cz. 2 art. 205 KK FR („Akt terrorystyczny”).

Plachkov Oleh

Zatrzymanie: 25 września 2023 roku, rosyjskie wojsko zatrzymało Oleha Plachkova po uprowadzeniu jego żony, Tetiany Plachkovej. Po zatrzymaniu przetrzymywano go w piwnicy, którą rosyjskie służby wykorzystywały jako nielegalne miejsce pozbawienia wolności. Wyrok: Na dzień 21 lipca 2026 roku brak informacji o oficjalnym postawieniu zarzutów czy wyroku. Strona rosyjska oficjalnie nie potwierdza miejsca jego przetrzymywania. Według Krymskotatarskiego Centrum Zasobów i rodziny, Oleh Plachkov jest przetrzymywany w warunkach incommunicado — bez kontaktu ze światem zewnętrznym, bez dostępu do adwokata i bliskich.

Platonov Oleg

Zatrzymanie: 9 kwietnia 2025 roku zatrzymany przez funkcjonariuszy rosyjskich służb podczas delegacji służbowej. Tego samego dnia w Sewastopolu zatrzymano jego żonę Natalię Poluch. Ich dziewięcioletniego syna rosyjskie organy opieki odebrały rodzinie i przekazały pod nadzór państwowy. Wyrok: Na dzień 21 lipca 2026 roku brak informacji o postawieniu oficjalnych zarzutów lub wydaniu wyroku. Federacja Rosyjska nie podaje prawnych podstaw zatrzymania małżeństwa. Brak danych o postępowaniu karnym, procesie sądowym czy miejscu ich przetrzymywania w dostępnych zweryfikowanych źródłach. Obrońcy praw człowieka uznają to za pozaprocesowe pozbawienie wolności i przymusowe zaginięcie.

Poliukh Natalia

Zatrzymanie: 9 kwietnia 2025 roku, Sewastopol, Autonomiczna Republika Krymu (tymczasowo okupowane terytorium Ukrainy). Tego samego dnia w Ałupce rosyjskie służby zatrzymały jej męża — Olega Platonowa. Po zatrzymaniu ich dziewięcioletniego syna odebrano rodzinie i przekazano pod nadzór organów opieki władz okupacyjnych. Wyrok: Na dzień 21 lipca 2026 roku brak informacji o oficjalnym postawieniu zarzutów lub wydaniu wyroku. Federacja Rosyjska nie podała podstaw prawnych zatrzymania Natalii Poliukh. Dane dotyczące postępowania karnego, procesu sądowego czy miejsca jej przetrzymywania pozostają niejawne. Organizacje praw człowieka kwalifikują sprawę jako pozaprawne pozbawienie wolności (wymuszone zaginięcie).

Prichodko Oleh

Zatrzymanie: 10 października 2019 roku rosyjskie służby zatrzymały Oleha Prichodko na okupowanym Krymie. Dzień wcześniej, 9 października, został siłą wsadzony do samochodu i całą noc przetrzymywany w budynku FSB. Następnego dnia służby przeprowadziły przeszukanie w jego domu i garażu, gdzie według rosyjskiego śledztwa znaleziono materiały wybuchowe. Żona Oleha, Lubow Prichodko, również została zatrzymana, ale później zwolniona. Prichodko nie przyznał się do zarzutów, twierdząc, że materiały wybuchowe zostały mu podrzucone przez funkcjonariuszy FSB. Ukraińscy obrońcy praw człowieka wskazywali na liczne sprzeczności w sprawie i łączyli prześladowania z jego otwartą pro-ukraińską postawą. Wyrok: 3 marca 2021 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy FR w Rostowie nad Donem skazał Oleha Prichodko na 5 lat pozbawienia wolności w kolonii o surowym reżimie, z pierwszym rokiem w więzieniu, oraz nałożył grzywnę w wysokości 110 tysięcy rubli. Został oskarżony o przygotowanie zamachu terrorystycznego, nielegalne wytwarzanie materiałów wybuchowych oraz przygotowanie do podpalenia konsulatu generalnego FR we Lwowie.

Primov Jurij

Zatrzymanie: 23 stycznia 2015 roku funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej przeprowadzili przeszukanie w domu Jurija (Nuri) Władimirowicza Primova w wiosce Szturmowe koło Sewastopola (tymczasowo okupowane terytorium Ukrainy), po czym go zatrzymali. Stał się jednym z pierwszych oskarżonych w tzw. „sprawie sewastopolskiej Hizb ut-Tahrir” wraz z Rusłanem Zejtullajewem, Rustemem Wajitowem i Feratem Sajfullajewem. Władze rosyjskie oskarżyły go na podstawie art. 205.5 § 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w działalności organizacji terrorystycznej”), twierdząc, że był członkiem organizacji „Hizb ut-Tahrir”. Na Ukrainie i w większości krajów świata organizacja ta nie jest zakazana. Wyrok: 7 września 2016 roku Północnokaukaski Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem uznał Jurija (Nuri) Primova za winnego i skazał na 5 lat pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie. Po uprawomocnieniu się wyroku został przetransportowany do kolonii karnej nr 5 w Republice Mari El (Federacja Rosyjska). 22 stycznia 2020 roku został zwolniony po odbyciu całego nielegalnie nałożonego wyroku.

Prisycz Włodzimierz

Zatrzymanie: 13 sierpnia 2016 roku o 11:30 funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej zatrzymali Włodzimierza Prisycza — kierowcę ciężarówki z Charkowa — w Sewastopolu, dokąd przyjechał samochodem ciężarowym przez przeprawę promową w Kerczu. Podczas zatrzymania dokładnie przeszukano pojazd — nie znaleziono żadnych narkotyków. Osobiste rzeczy Prisycza zostały skonfiskowane, a klucze do ciężarówki zabrane. Pojazd pozostawiono na parkingu centrum handlowego „Musson” bez ochrony i zapieczętowania. Po dziewięciu godzinach, o 21:15, FSB przeprowadziła „przegląd pojazdu” i „znalazła” w kabinie 500 gramów konopi. W tym samym czasie Prisycza przewieziono do Symferopola. Według obrony, narkotyki zostały podrzucone między dwoma przeszukaniami — dlatego śledczy FSB Igor Igoriewicz Tyszyn został wpisany do bazy danych naruszycieli praw człowieka jako winny. Wyrok: 14 sierpnia 2016 roku Prisycz podczas przesłuchania jako podejrzany podpisał „zeznanie”, które śledczy sam napisał na komputerze — pod presją moralną i fizyczną funkcjonariuszy FSB oraz wyznaczonego przez nich adwokata Petrosjana. Prisycz stwierdził również, że został zmuszony do nagrania wideo z zeznaniem o „szpiegostwie na rzecz Ukrainy” po torturach prądem elektrycznym. 18 maja 2017 roku kontrolowany przez Rosję „Sąd Rejonowy Gagarina” w Sewastopolu skazał Prisycza na 3 lata pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym rygorze za art. 228 część 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej (posiadanie narkotyków). Postępowanie apelacyjne wyznaczono na 3 sierpnia 2017 roku. Prisycz odbył karę — sprawa zakończona 15 sierpnia 2019 roku.

Ramazanov Ismail

Zatrzymanie: 23 stycznia 2018 roku w domu Ismaila Ramazanova w wiosce Nowy Świat w rejonie symferopolskim na Krymie przeprowadzono przeszukanie. Tego samego dnia został zatrzymany. Komitet Śledczy Rosji postawił mu zarzut „propagandy ekstremizmu” — rozpowszechniania materiałów, które „podżegają do nienawiści międzyetnicznej i międzyreligijnej”, za pośrednictwem aplikacji internetowego radia Zello. Ramazanov został zatrzymany podczas szerszej fali przeszukań w kilku rejonach Krymu. 24 stycznia Sąd Rejonowy w Symferopolu na Krymie aresztował go na 30 dni. Podczas rozprawy sądowej ledwo stał na nogach i oświadczył, że funkcjonariusze FSB go bili. Wnioski obrony, w tym o wezwanie karetki, zostały odrzucone przez sąd. Wyrok: Ismail Ramazanov spędził w areszcie sześć miesięcy — maksymalny dopuszczalny okres tymczasowego aresztowania w tej kategorii spraw. 14 lipca 2018 roku został zwolniony z aresztu. 16 stycznia 2019 roku postępowanie karne zostało umorzone. Później jego nazwisko usunięto z rosyjskiej „Listy terrorystów i ekstremistów”.

Razzakov Shevket

Zatrzymanie: 13 kwietnia 2017 roku, gdy rosyjskie służby przeprowadzały przeszukanie w domu krymskotatarskiego aktywisty Seydameta Mustafayeva w Bachczysaraju. Podczas przeszukania przed domem zgromadzili się miejscowi mieszkańcy i aktywiści, którzy obserwowali działania rosyjskich funkcjonariuszy. Jednym z tych mieszkańców był Shevket Razzakov. W maju 2017 roku Shevket został wezwany do Komitetu Śledczego Rosji jako świadek, jednak podczas przesłuchania poinformowano go o zmianie jego statusu procesowego na podejrzanego w sprawie karnej z artykułu 319 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („publiczne znieważenie przedstawiciela władzy”). Według śledztwa, podczas wydarzeń 13 kwietnia miał obrazić funkcjonariusza Rosgwardii, plując w jego stronę i używając wulgaryzmów. Sam Razzakov stanowczo zaprzeczał oskarżeniom, a jego obrona podkreślała, że nagrania wideo z wydarzeń nie potwierdzają wersji śledztwa i nie zawierają dowodów na celowe znieważenie funkcjonariusza. Wyrok: Proces sądowy rozpoczął się pod koniec 2017 roku i był wielokrotnie odraczany z powodu nieobecności świadków oskarżenia. 24 kwietnia 2018 roku kontrolowany przez Rosję sąd rejonowy w Bachczysaraju uznał Shevketa Razzakova za winnego publicznego znieważenia przedstawiciela władzy i nałożył karę grzywny w wysokości 20 000 rubli rosyjskich. Prokuratura domagała się surowszej kary — 300 godzin prac społecznych. Po ogłoszeniu wyroku Razzakov zapowiedział zamiar jego zaskarżenia, wskazując, że oskarżenie opiera się na fałszywych zeznaniach i nie jest poparte obiektywnymi dowodami.

Memetov Remzi

Aresztowanie: 12 maja 2016 roku, funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej przeprowadzili masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich, po czym zatrzymali Remziego Szewkajewicza Memetova wraz z Enwerem Mamutowem, Zewrim Abseitowem i Rustemem Abiltarowem. Sprawa ta stała się znana jako „pierwsza bachczysarajska grupa sprawy Hizb ut-Tahrir”. Władze rosyjskie oskarżyły go o udział w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, która w Rosji jest uznawana za terrorystyczną, choć na Ukrainie działa legalnie. Śledztwo twierdziło, że brał udział w spotkaniach religijnych, podczas których omawiano kwestie religijne i społeczno-polityczne. Obrońcy praw człowieka podkreślają, że sprawa ma charakter politycznie motywowany i nie zawiera dowodów na przygotowanie lub popełnienie aktów przemocy. Wyrok: 24 grudnia 2018 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem uznał Remziego Memetova za winnego na podstawie art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w działalności organizacji terrorystycznej”) oraz oskarżenia o przygotowanie do siłowego przejęcia władzy (art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej) i skazał go na 9 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze oraz jeden rok ograniczenia wolności po zwolnieniu. 11 lipca 2019 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej skrócił karę o trzy miesiące – do 8 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. 11 lutego 2025 roku Remzi Memetov został zwolniony po pełnym odbyciu nielegalnie nałożonej kary.

Reshetnichenko Danylo

Zatrzymanie: 10 czerwca 2020 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa zatrzymały Danylo Reshetnichenko. Tego samego dnia zatrzymano również Andrija Kulievicha, Mykolę Lagutina i Valentyna Khoroshayeva. Według strony rosyjskiej, w maju 2020 roku Reshetnichenko wraz z innymi osobami zamieszczał w miejscach publicznych Krymu ulotki wzywające do obalenia władzy państwowej Federacji Rosyjskiej oraz zawierające wypowiedzi, które rosyjskie śledztwo uznało za usprawiedliwienie takich działań. Treści ulotek nie ujawniono w rosyjskim sądzie. 13 czerwca 2020 roku wobec Danylo Reshetnichenko zastosowano środek zapobiegawczy w postaci aresztu domowego, który później zamieniono na zakaz określonych działań. W przeciwieństwie do trzech innych osób, Reshetnichenko nie został oskarżony o bezpośrednie przygotowanie wybuchu. Wyrok: 16 czerwca 2023 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Danylo Reshetnichenko na 2 lata pozbawienia wolności w kolonii osiedlowej za art. 205.2 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — „publiczne nawoływanie do działalności terrorystycznej, publiczne usprawiedliwianie terroryzmu lub propaganda terroryzmu”. Według danych Przedstawicielstwa Prezydenta Ukrainy w AR Krym, odbywał karę w kolonii osiedlowej nr 1 w Kerczu.