Aresztowanie: 21 maja 2018 roku Server Mustafayev, krymskotatarski obrońca praw człowieka, dziennikarz obywatelski i koordynator organizacji społecznej „Krymska Solidarność”, został zatrzymany przez rosyjskie siły bezpieczeństwa po przeszukaniu jego domu w Bachczysaraju na tymczasowo okupowanym terytorium AR Krym. Przeszukanie rozpoczęło się wcześnie rano i trwało około trzech godzin. Podczas niego funkcjonariusze zabrali dokumenty i urządzenia elektroniczne, a samego Servera Mustafayeva zatrzymano po zakończeniu przeszukania. Strona rosyjska postawiła mu zarzuty rzekomego udziału w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, uznanej w Rosji za terrorystyczną. Obrońcy praw człowieka uważają prześladowanie Servera Mustafayeva za motywowane politycznie.

Wyrok: 16 września 2020 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Servera Mustafayeva na 14 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Został uznany za winnego na podstawie artykułów rosyjskiego kodeksu karnego związanych z rzekomym udziałem w działalności organizacji terrorystycznej oraz przygotowaniem do siłowego przejęcia władzy. 14 marca 2021 roku sąd apelacyjny pozostawił wyrok bez zmian. W grudniu 2025 roku sąd kasacyjny Federacji Rosyjskiej również odrzucił skargę i utrzymał wyrok w mocy. Podczas rozpatrywania kasacji sąd przerwał wystąpienie Servera Mustafayeva, mimo że próbował mówić o naruszeniach w swojej sprawie.

Server Rustemovich Mustafayev urodził się 5 maja 1986 roku w Uzbekistanie, w miejscach deportacji Tatarów krymskich. Jego rodzina później powróciła na historyczną ojczyznę — do Bachczysaraju, który obecnie znajduje się na tymczasowo okupowanym terytorium AR Krym. Historia rodziny i narodu krymskotatarskiego była dla niego ważna od dzieciństwa. Już w szkole interesował się historią swojego narodu i przygotował samizdatową broszurę na ten temat.

Po ukończeniu szkoły w 2002 roku Server wstąpił do Bachczysarajskiego Technikum Budowlanego przy Narodowym Uniwersytecie Rolniczym. W 2006 roku ukończył naukę z wyróżnieniem i zdobył specjalność związaną z eksploatacją urządzeń i systemów gazowych. Później studiował na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym na kierunku „Zaopatrzenie w ciepło i wentylacja”, gdzie uzyskał tytuł magistra. W różnych latach pracował w sprzedaży i komunikacji, a także prowadził działalność gospodarczą.

Po rozpoczęciu rosyjskiej okupacji Krymu Server Mustafayev aktywnie angażował się w pomoc rodzinom krymskotatarskim, które były prześladowane. Był jednym z założycieli i koordynatorów organizacji społecznej „Krymska Solidarność” — inicjatywy, która zjednoczyła krewnych więźniów politycznych, adwokatów, aktywistów i dziennikarzy obywatelskich. Jej uczestnicy pomagali rodzinom nielegalnie uwięzionych, monitorowali procesy sądowe, zbierali informacje o przeszukaniach i zatrzymaniach, a także zwracali uwagę opinii publicznej na naruszenia praw człowieka na tymczasowo okupowanym terytorium AR Krym.

Server Mustafayev zajmował się dziennikarstwem obywatelskim: relacjonował posiedzenia sądowe, przeszukania, zatrzymania Tatarów krymskich i inne przypadki prześladowań na tymczasowo okupowanym półwyspie krymskim. Koordynował działalność „Krymskiej Solidarności”, prowadził transmisje na żywo i starał się przekazywać informacje o represjach szerokiej publiczności. To właśnie jego publiczna działalność stała się jedną z przyczyn, dla których znalazł się pod stałym naciskiem rosyjskich sił okupacyjnych.

Przed swoim aresztowaniem Server również angażował się w pracę społeczną w Bachczysaraju. Organizował święta dla dzieci i wydarzenia społeczne, pomagał rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i wspierał osoby w trudnych sytuacjach życiowych. Był opisywany jako aktywna, zaangażowana i komunikatywna osoba, która starała się pomagać innym.

Server Mustafayev jest również pisarzem. Jego działalność literacka rozpoczęła się jeszcze przed uwięzieniem, a już podczas pobytu za kratami jego teksty nabrały szczególnego znaczenia. W 2019 i 2020 roku otrzymał specjalne wyróżnienie w konkursie literackim „Krymska Figa / Qırım inciri” „Słowa Wolności”. Jego poezja w języku krymskotatarskim oraz utwór prozatorski znalazły się w finale konkursu.

Przebywając w więzieniu, Server kontynuował pisanie listów i apeli. W swoich tekstach rozważa o wolności, sprawiedliwości, historii narodu krymskotatarskiego i konieczności nie milczenia w obliczu niesprawiedliwości. Jego listy były publikowane przez organizacje praw człowieka i media, dzięki czemu jego stanowisko jest słyszane nawet pomimo uwięzienia.

Rosyjskie prześladowanie Servera Mustafayeva nie ustało po wydaniu wyroku. W rosyjskiej kolonii wielokrotnie spotykał się z naciskiem i problemami z opieką medyczną. Według informacji ZMINA, w 2023 roku był umieszczany w izolatce karnej, a w lutym 2024 roku przeniesiono go do pomieszczenia typu celowego. W marcu 2025 roku ponownie na trzy dni umieszczono go w izolatce, po czym przeniesiono do pomieszczenia typu celowego na dwa miesiące. Informowano również o pogorszeniu się jego stanu zdrowia i problemach z uzyskaniem odpowiedniej pomocy medycznej.

Server Mustafayev jest żonaty, wraz z żoną Mają wychowuje czworo dzieci. Dla jego rodziny uwięzienie stało się ciężką próbą, jednak bliscy nadal go wspierają i zwracają uwagę na jego sprawę. Sam Server pozostaje jednym z znanych przedstawicieli krymskotatarskiego ruchu praw człowieka i dziennikarstwa obywatelskiego.

Historia Servera Mustafayeva jest przykładem pokojowego oporu wobec rosyjskiej okupacji i prześladowania narodu krymskotatarskiego. Pomagał więźniom politycznym i ich rodzinom, dokumentował naruszenia praw człowieka i publicznie mówił o wydarzeniach na tymczasowo okupowanym terytorium AR Krym. Jego sprawa stała się częścią szeroko zakrojonego prześladowania krymskotatarskich dziennikarzy obywatelskich i obrońców praw człowieka. Ukraińskie i międzynarodowe organizacje praw człowieka uznają go za więźnia politycznego i domagają się jego uwolnienia.

Zdjęcie: Krymska Solidarność.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: Centrum Praw Człowieka ZMINA; Ukraiński PEN; Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu; Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy; Dom Praw Człowieka Krym; Krymska Solidarność; Ukraińska Prawda; United States Commission on International Religious Freedom (USCIRF).

Data aktualizacji: 08.08.2026.