Aresztowanie: 24 stycznia 2023 roku funkcjonariusze FSB Rosji przeprowadzili masowe przeszukania w rejonie dżankońskim tymczasowo okupowanego Krymu. Po przeszukaniu zatrzymano Aydera Asanova. Razem z nim zatrzymano Ekrema Krosza, Osmana Abdurazakova, Refata Seidametova i Lemana Zekeryaeva. Wszyscy zostali oskarżeni o udział w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, którą Rosja uznaje za terrorystyczną, choć na Ukrainie nie jest zakazana. Organizacje praw człowieka podkreśliły, że sprawa ma charakter polityczny i jest kontynuacją systemowych represji wobec Tatarów krymskich na okupowanym Krymie.

Wyrok: 29 kwietnia 2025 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem uznał Aydera Asanova za winnego z art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w działalności organizacji terrorystycznej”) oraz art. 30 ust. 1, art. 278 („Przygotowanie do przejęcia władzy siłą”) Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej w związku z rzekomym udziałem w „Hizb ut-Tahrir”, i skazał go na 11 lat pozbawienia wolności. Pierwsze trzy lata ma odbyć w więzieniu, resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Sąd nałożył również na niego 1 rok ograniczenia wolności po zakończeniu kary. Obrońcy praw człowieka stwierdzili, że wyrok nie opiera się na dowodach przygotowania lub popełnienia aktów przemocy i jest motywowany politycznie.

Ayder Asanov Rizayevich urodził się 3 czerwca 1993 roku. Jest Tatarem krymskim, mieszkał w rejonie dżankońskim Krymu. Z zawodu jest technikiem naprawy sprzętu gospodarstwa domowego. Przed aresztowaniem pracował, utrzymywał rodzinę i nie był osobą publiczną. W otwartych źródłach prawie nie ma informacji o jego życiu osobistym, co jest charakterystyczne dla wielu krymskich więźniów politycznych: organizacje praw człowieka często celowo nie ujawniają szczegółów dotyczących ich rodzin, aby nie narażać bliskich na dodatkowy nacisk ze strony władz okupacyjnych. Wiadomo, że Ayder jest żonaty i przed aresztowaniem prowadził zwyczajne, spokojne życie.

24 stycznia 2023 roku rosyjskie służby jednocześnie przeprowadziły serię przeszukań w domach Tatarów krymskich w rejonie dżankońskim. Do domu Aydera przyszli wcześnie rano. Po zakończeniu przeszukania został zatrzymany i przewieziony do Symferopola, gdzie sąd okupacyjny zastosował wobec niego środek zapobiegawczy w postaci aresztu. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że mężczyzna rzekomo był członkiem komórki „Hizb ut-Tahrir”. Jednocześnie ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślali, że oskarżenie, jak w dziesiątkach innych podobnych spraw, opierało się na ukrytych nagraniach audio rozmów religijnych, opiniach ekspertów i zeznaniach anonimowych osób. Śledztwo nie przedstawiło żadnych dowodów na to, że Ayder przygotowywał lub popełniał akty przemocy. Przedstawiciele ZMINA, Krymskotatarskiego Centrum Zasobów, KrymSOS i Krymskiej Solidarności nazwali sprawę kolejnym przykładem wykorzystania ustawodawstwa antyterrorystycznego do prześladowania Tatarów krymskich na okupowanym półwyspie.

Po aresztowaniu Ayder Asanov przebywał w areszcie śledczym w Symferopolu, a następnie został przetransportowany do Rostowa nad Donem, gdzie sprawę rozpatrywał Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy. Podczas procesu obrona wielokrotnie podkreślała, że materiały sprawy nie zawierają dowodów na jakąkolwiek działalność terrorystyczną. Oskarżenie tradycyjnie dla takich spraw opierało się na ukrytych nagraniach audio rozmów religijnych, ekspertyzach lingwistycznych i zeznaniach tajnych świadków. Obrońcy praw człowieka zwracali uwagę, że taka praktyka jest od wielu lat stosowana przez Rosję do ścigania karnego Tatarów krymskich.

29 kwietnia 2025 roku sąd uznał Aydera Asanova za winnego i skazał go na 11 lat pozbawienia wolności. Zgodnie z wyrokiem, pierwsze trzy lata ma odbyć w więzieniu, a resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Ukraińskie organizacje praw człowieka stwierdziły, że decyzja sądu nie odpowiada zasadom sprawiedliwego procesu, a sama sprawa jest motywowana politycznie. Podkreślili również, że Federacja Rosyjska nie ma prawa stosować własnego prawa karnego na terytorium okupowanego Krymu, co jest sprzeczne z normami międzynarodowego prawa humanitarnego.

Po ogłoszeniu wyroku Ayder został przetransportowany do Rosji w celu odbycia kary. Podobnie jak innych krymskich więźniów politycznych, przewieziono go setki kilometrów od domu, co znacznie utrudniło możliwość regularnych wizyt z rodziną. Obrońcy praw człowieka wielokrotnie podkreślali, że przemieszczanie osób cywilnych z terytorium okupowanego do instytucji na terytorium państwa okupującego jest naruszeniem IV Konwencji Genewskiej.

W otwartych źródłach obecnie niewiele jest informacji o stanie zdrowia Aydera Asanova czy warunkach jego przetrzymywania. Jednocześnie Krymska Solidarność, KrymSOS, ZMINA i Krymskotatarskie Centrum Zasobów regularnie podkreślają, że większość krymskich więźniów politycznych w rosyjskich koloniach spotyka się z niewłaściwą opieką medyczną, presją psychiczną, ograniczeniem prawa do wolności wyznania i innymi naruszeniami podstawowych praw człowieka.

Na lipiec 2026 roku Ayder Asanov nadal nielegalnie przebywa w miejscach pozbawienia wolności na terytorium Federacji Rosyjskiej. Jego nazwisko zostało włączone do listy ukraińskich obywateli, których Rosja nielegalnie przetrzymuje z powodów politycznych. Ukraińskie organizacje praw człowieka i instytucje państwowe nadal domagają się jego uwolnienia i podkreślają, że prześladowania Tatarów krymskich na okupowanym Krymie pozostają jedną z najmasowszych form represji politycznych.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: ZMINA, Krymskotatarskie Centrum Zasobów, KrymSOS, Zjednoczenie Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Krymska Solidarność, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, Ukrinform.

Zdjęcie: Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym.

Data aktualizacji: 05.07.2026 r.