Zatrzymanie: 14 lutego 2019 roku funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej przeprowadzili masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich w rejonie Krasnogwardyjskim na tymczasowo okupowanym Krymie. Po przeszukaniu Arsen Abkhairov został zatrzymany wraz z Rustemem Emirusejnowem i Eskenderem Abdulganijewem. Wszyscy trzej zostali oskarżeni na podstawie art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej o rzekomy udział w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, którą Rosja uważa za terrorystyczną. W Ukrainie działalność tej organizacji nie jest zakazana. Organizacje praw człowieka uznały tę sprawę za politycznie motywowane prześladowanie Tatarów krymskich.

Wyrok: 3 listopada 2020 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Arsena Abkhairova na 13 lat pozbawienia wolności. Pierwsze dwa lata miał odbyć w więzieniu, resztę kary w kolonii o zaostrzonym rygorze. Później sąd apelacyjny utrzymał wyrok w mocy.

Arsen Remzijewicz Abkhairov urodził się 12 października 1985 roku w mieście Bekabad w obwodzie taszkenckim (Uzbekistan) w rodzinie Tatarów krymskich, których w 1944 roku władze sowieckie deportowały z Krymu. Gdy miał siedem lat, jego rodzina mogła wrócić do ojczyzny. W 1992 roku osiedlili się we wsi Amurskie w rejonie Kurmańskim (Krasnogwardyjskim) na Krymie. To tam spędził swoje dzieciństwo i młodość. Początkowo Arsen uczęszczał do lokalnej szkoły, a później do gimnazjum w osadzie Żowtnewe.

Po ukończeniu nauki pozostał w rodzinnym rejonie. Zajmował się działalnością gospodarczą, pracował w rolnictwie, hodował bydło i handlował produktami rolnymi. Przyjaciele i znajomi wspominają go jako pracowitego, spokojnego i odpowiedzialnego człowieka, który poświęcał dużo czasu rodzinie. W październiku 2015 roku Arsen ożenił się. Razem z żoną Azize wychowywali dwoje dzieci — córkę Medine i syna Emira.

Po okupacji Krymu przez Rosję Arsen, jak wielu Tatarów krymskich, zaczął wspierać rodziny więźniów politycznych, uczestniczył w rozprawach sądowych i interesował się działalnością inicjatyw społecznych dokumentujących naruszenia praw człowieka na półwyspie. To właśnie przedstawiciele organizacji praw człowieka później objęli jego sprawę stałym monitoringiem.

14 lutego 2019 roku w domu Abkhairova odbyło się przeszukanie. Po nim mężczyzna został zatrzymany i przewieziony do Symferopola. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że rzekomo jest związany z działalnością „Hizb ut-Tahrir”. Tymczasem obrońcy praw człowieka podkreślali, że w materiałach sprawy brak dowodów na przygotowanie lub popełnienie działań z użyciem przemocy. Oskarżenia opierały się głównie na ukrytych nagraniach audio rozmów religijnych, ekspertyzach i zeznaniach tajnych świadków.

Od samego początku sprawę monitorowali obrońcy praw człowieka z „Krymskiej Solidarności”, Centrum Praw Człowieka ZMINA i innych organizacji. Wielokrotnie twierdzili, że Rosja wykorzystuje ustawodawstwo antyterrorystyczne jako narzędzie prześladowania Tatarów krymskich, a stosowanie rosyjskiego prawa karnego na okupowanym terytorium jest sprzeczne z międzynarodowym prawem humanitarnym.

3 listopada 2020 roku sąd w Rostowie nad Donem wydał wyrok skazujący — 13 lat pozbawienia wolności. Po uprawomocnieniu się wyroku Arsena przetransportowano do rosyjskiego więzienia nr 2 w Jenisejsku w Kraju Krasnojarskim. Już tam zaczęły się poważne problemy zdrowotne. Z powodu żylaków stale dokuczały mu ból i obrzęki nóg. Adwokat informował, że więzień polityczny potrzebuje operacji, jednak administracja placówki nie zapewniała odpowiedniej opieki medycznej.

Dodatkowym problemem był błąd w dokumentach sądowych. Z powodu błędnego wyjaśnienia wyroku czas pobytu Arsena w więzieniu był obliczany nieprawidłowo, i spędził tam około dwa i pół miesiąca dłużej, niż powinien. Obrona wielokrotnie zwracała się do sądu z żądaniem naprawienia tego błędu, jednak proces przeciągał się przez kilka miesięcy. Obrońcy praw człowieka nazwali tę sytuację kolejnym przykładem naruszenia praw niesłusznie skazanego Tatara krymskiego.

Na początku 2024 roku Arsena przeniesiono do kolonii karnej nr 8 w Ułan-Ude (Republika Buriacja), co oznaczało około siedem tysięcy kilometrów od Krymu. Taka odległość praktycznie pozbawiła jego rodzinę możliwości regularnych wizyt. Żona Azize dwukrotnie zwracała się do Federalnej Służby Wykonania Kar Federacji Rosyjskiej z prośbą o przeniesienie męża bliżej domu, jednak otrzymywała odmowy. Później sąd uznał te odmowy za nieuzasadnione, ale nawet po tym rosyjskie organy przez długi czas nie wykonywały decyzji sądu.

W 2025 roku, po wielu apelacjach i procesach sądowych, Arsena ostatecznie przetransportowano do kolonii nr 3 w Republice Czuwaszji. Choć również znajduje się daleko od Krymu, odległość do rodziny zmniejszyła się prawie trzykrotnie. Żona więźnia politycznego zauważyła, że to przynajmniej częściowo ułatwiło możliwość utrzymywania kontaktu z mężem, choć regularne wizyty nadal pozostają trudne ze względu na wysokie koszty podróży.

Sprawę Arsena Abkhairova stale monitorują ukraińskie organizacje praw człowieka. Podkreślają, że jego prześladowanie jest częścią systemowej kampanii Rosji przeciwko Tatarom krymskim na okupowanym Krymie. Szczególną uwagę obrońcy praw człowieka zwracają na naruszenie prawa do sprawiedliwego procesu, niewłaściwą opiekę medyczną, nielegalne transporty na tysiące kilometrów od domu i naruszenie prawa do życia rodzinnego.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: ZMINA, Krymska Solidarność, KrymSOS, Krymskotatarski Ośrodek Zasobów, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu, Ukrinform

Zdjęcie: Krymska Solidarność.

Data aktualizacji: 04.07.2026