Tutuklanma: 11 Ekim 2017'de güvenlik güçleri Bahçesaray'da Kırım Tatarlarının evlerinde aramalar yaptı. Ardından Server Zekiryaev, Timur İbrahimov, Marlen (Süleyman) Asanov, Memet Belyalov, Seyran Saliev ve Ernes Ametov'u tutukladılar. Onlar, sözde 'Kırım Müslümanları davası' ile suçlandılar. Daha sonra Server Zekiryaev Rostov-na-Donu'ya nakledildi.

Hüküm: 16 Eylül 2020'de Rusya'nın Rostov-na-Donu'daki Güney Askeri Bölge Mahkemesi, Server Zekiryaev'i 13 yıl ağırlaştırılmış rejim kolonisi cezasına çarptırdı. Rusya'nın terörist olarak kabul ettiği, ancak Ukrayna ve dünyanın çoğu ülkesinde yasaklanmayan 'Hizb ut-Tahrir' örgütüne katılmakla suçlandı. 14 Mart 2022'de Rusya Askeri Temyiz Mahkemesi kararı onadı.

Server Zekiryaev 1 Nisan 1973'te Özbekistan'ın Taşkent bölgesindeki Angren şehrinde doğdu. Ailesi, 1944'te Kırım Tatar halkının sürgün edilmesinin ardından zorunlu sürgünde bulunuyordu.

Dokuzuncu sınıfı bitirdikten sonra spor öğretmeni olarak eğitim aldığı bir teknik okula girdi. 1989'da teknik okuldan mezun olduktan sonra Zekiryaev ailesi Bahçesaray'a döndü.

18 yaşında Server, Bahçesaray'da bir okulda beden eğitimi öğretmenliği yapmaya başladı ve bir süre ekmek fabrikasında çalıştı. Aynı zamanda yeşillik ve sebze fideleri yetiştirdi. Daha sonra ailesi çiçek yetiştiriciliğine başladı ve çiçekçilik işine girdi. Aile, yeşillik, sebze fideleri yetiştirmenin yanı sıra güller ve karanfiller gibi çiçeklerin yetiştirildiği bir aile işletmesi kurdu.

1997'de Server evlendi. Eşi Zarema ile birlikte 13 çocuk yetiştirdiler. Aile, dayanışmasıyla tanınıyordu. Yakınlarının hatıralarına göre, Server çocuklarına çok zaman ayırıyor, onların eğitimi, tedavisi ve aile etkinlikleriyle ilgileniyordu. En küçük çocuk, Server'ın tutuklanmasından sonra doğdu.

Kırım'ın Rusya tarafından işgal edilmesinin ardından Server Zekiryaev, Kırım Tatar topluluğunu destekledi ve siyasi mahkum ailelerine yardım ederek 'Kırım Dayanışması' girişimlerini destekledi. Hak savunucularına göre, bu aktif vatandaşlık duruşu onun takibata uğramasının nedenlerinden biri oldu.

11 Ekim 2017'de FSB görevlileri Bahçesaray'da Kırım Tatarlarının evlerinde geniş çaplı aramalar yaptı. Aramadan sonra Server Zekiryaev, diğer bazı Kırım Tatar aktivistleriyle birlikte tutuklandı. Hepsi, sözde 'İkinci Bahçesaray Hizb ut-Tahrir davası'na dahil edildi. İnsan hakları örgütleri, davanın siyasi nitelik taşıdığını ve temelinin din üzerine gizli ses kayıtları, şüpheli uzman raporları ve anonim tanık ifadeleri olduğunu defalarca belirtti.

Tutuklamanın ardından aile ek baskılarla karşılaştı. Rus yetkililer, çok çocuklu aileye devlet yardımı yapılan banka hesabını bloke etti. Eşi, 13 çocuğu tek başına geçindirmek ve eşini hapiste desteklemek zorunda kaldı.

Mahkeme sürecinde Server Zekiryaev tüm suçlamaları kesin bir dille reddetti. Son sözünde, asla şiddet çağrısı yapmadığını ve davanın uydurma olduğunu vurguladı. İnsan hakları savunucuları, herhangi bir şiddet eylemi hazırlığı veya gerçekleştirilmesine dair kanıt bulunmadığını da belirttiler.

16 Eylül 2020'de Rostov-na-Donu'daki mahkeme onu 13 yıl hapis cezasına çarptırdı. 2022'deki temyiz kararı değiştirmedi.

Tula bölgesindeki 1 No'lu ceza kolonisine sevk edildikten sonra Server Zekiryaev, sistematik psikolojik baskı ve sert koşullar hakkında defalarca rapor verdi. 2023'ten itibaren cezaevi yönetimi onu neredeyse sürekli olarak disiplin hücresine (ŞİZO), hücre tipi odalara (PKT) ve tek hücreli odalara (YPKT) nakletti. İnsan hakları savunucuları, bu tür eylemlerin ek ceza niteliğinde olduğunu ve siyasi mahkuma baskı aracı olarak kullanıldığını vurguluyor.

2024 – 2026 yıllarında Server'ın sağlık durumu önemli ölçüde kötüleşti. Eşi ve avukatlarının bildirdiğine göre, yorgunluk, şiddetli öksürük, mide ağrısı, ara sıra kusma, dil uyuşması ve diğer semptomlardan muzdarip. Çok sayıda başvuruya rağmen, cezaevi yönetimi uygun tıbbi yardım sağlamıyor. Kırım Tatar Kaynak Merkezi, Kırım Dayanışması ve Ukrayna Cumhurbaşkanlığı'nın Kırım Temsilciliği, uluslararası toplumu durumuna dikkat çekmeye ve insan hakları ihlallerinin durdurulmasını talep etmeye defalarca çağırdı.

Bugün Server Zekiryaev, geçici olarak işgal altındaki yarımadada Kırım Tatarlarının takibatının sembollerinden biri olmaya devam ediyor. Davası, Ukrayna devlet organları ve uluslararası insan hakları örgütlerinin raporlarında siyasi güdümlü cezai takibat örneği olarak düzenli olarak yer alıyor.

Açık kaynaklardan alınan bilgiler: Kırım Dayanışması, Ukrayna Cumhurbaşkanlığı'nın Kırım Temsilciliği, Kırım Tatar Kaynak Merkezi, USCIRF (ABD Uluslararası Dini Özgürlükler Komisyonu).

Fotoğraf: Kırım Dayanışması.

Güncelleme tarihi: 12.07.2026.