Müze Hakkında

Müze Hakkında

“Sanal Hafıza Alanı. Kırım Direnişi Müzesi” 2014 yılından bu yana Kırım Özerk Cumhuriyeti’nin Rusya tarafından geçici olarak işgal edilmesine karşı direnen ve Rus işgalinin ve Kremlin’in siyasi baskılarının mağduru olan insanların anısına adanmış bir hafıza mekânıdır. Bu insanlar arasında işgale açıkça karşı çıkan, başkalarına yardım eden ve suçları belgeleyenlerin yanı sıra; Ukrayna vatandaşlıkları, Rusya tarafından verilen belgeleri kabul etmeyi reddetmeleri, Ukrayna yanlısı tutumları, dini inançları, sivil toplum faaliyetleri, gazetecilik çalışmaları veya kamuya açık açıklamaları nedeniyle Rusya’nın baskı sistemi tarafından zulme uğrayan kişiler de bulunmaktadır. Bu kişiler hukuka aykırı biçimde gözaltına alınmakta, kaçırılmakta, hapsedilmekte, işkence görmekte ve uydurma suçlamalara dayanılarak mahkûm edilmektedir. Bu hikâyelerde bir insanın özgürlüğü bir suç işlediği için değil, işgali ve onun dayattığı kuralları kabul etmeyi reddettiği için elinden alınmaktadır.

Müze, Rus işgal makamlarının birer ceza davası numarasına, mahkeme kararına veya istatistiğe indirgemeye çalıştığı insanların hikâyelerini anlatır. Oysa her davanın ardında somut bir insan vardır: ailesi, mesleği, hayalleri ve günlük yaşamı. Bu nedenle Müze’nin merkezinde yalnızca baskı olgusu değil, insan hikâyesi, kişinin hatırası ve yakınlarının sesi de yer alır.

Müze’nin çalışmalarında sivil toplum ve insan hakları kuruluşlarıyla, siyasi tutukluların yakınlarıyla ve serbest bırakılan Kırımlı siyasi tutuklularla iş birliği özel bir yere sahiptir. Bu iş birliği, Rusya’nın dünyadan izole etmeye çalıştığı insanların unutulmamasını yıllardır sağlayan kuruluşlar ve kişilerle yürütülmektedir: zulüm ve baskıları belgeliyor, aileleri destekliyor, tanıklıkları topluyor, davalar ve mahkûmiyet kararları hakkında bilgi veriyor ve hukuka aykırı biçimde hapsedilen insanların serbest bırakılması için mücadele ediyorlar.

Rus esaretinden geri dönenlerin sesi Müze için son derece önemlidir. Serbest bırakılan Kırımlı siyasi tutuklular, hapishanede birlikte kaldıkları insanları sürekli hatırlamakta ve onlardan söz etmektedir. Esaret altında bırakılan insanları, tutukluluk koşullarını, aşağılanmayı, işkenceyi, hastalıkları ve psikolojik baskıyı anlatmaktadırlar. Bu anlatılar çoğu zaman kuru mahkeme belgelerinin diliyle aktarılması mümkün olmayan korkunç ayrıntılar içerir. Ancak aynı zamanda insanın dayanıklılığını, karşılıklı desteği ve bir insanın her şeyden mahrum bırakılmaya çalışıldığı koşullarda dahi kırılmama gücünü anlatırlar.

Onların yanında, hâlâ Rusya’daki hapishanelerde veya esaret altında bulunan kişilerin yakınları vardır. Yıllardır sevdiklerini bekliyor, onları destekliyor, onlar hakkında kamuoyuna konuşuyor ve dünyanın onların isimlerini unutmamasını sağlıyorlar. Müze için onların sesleri özel bir önem taşır: Bu sesler, siyasi bir davanın ardında yalnızca zulmün koşullarını değil, Rus baskısı nedeniyle hayatı ve ailesinin düzeni altüst edilen bir insanın bütün yaşamını görmemize yardımcı olur.

Müzenin çalışmalarındaki bir diğer önemli alan uluslararası müze iş birliğidir. Projenin küratörleri 2014 yılından bu yana Berlin’deki Mauermuseum – Museum Haus am Checkpoint Charlie ile iş birliği yapmaktadır. Bu müze, onlarca yıldır özgürlük ve insan hakları mücadelesine ilişkin hikâyeleri korumaktadır. Bu iş birliği, siyasi tutukluların hikâyelerini daha geniş bir Avrupa bağlamında; nesneler, kişisel hikâyeler ve baskıcı sistemlere karşı direnişi anlatmaya yardımcı olan müzecilik uygulamaları aracılığıyla aktarmayı mümkün kılmaktadır. Bunun örneklerinden biri, Server Mustafayev’in Rusya’daki bir hapishanede oğlu için ekmekten içinden yaptığı tespihtir. Özgün eser Berlin’deki Mauermuseum’da muhafaza edilmektedir. “Sanal Hafıza Alanı. Kırım Direnişi Müzesi”nde bu eser dijital bir nesne olarak sunulmaktadır: Ziyaretçiler eseri görebilir, tesbihin yapılış hikâyesini öğrenebilir ve esaret altında bulunan ve oğlunu düşünen bir insan için taşıdığı anlamı anlayabilir. Böylece Müze, farklı ülkelerde korunan özgün maddi tanıklıkları tek bir hikâyede — Kırım direnişinin hikâyesinde — bir araya getirebilir.

Kırım direnişi, Ukrayna tarihinin bir parçasıdır ve bu tarih tüm Ukrayna’nın ve bütün dünyanın bilmesi gereken bir tarihtir. Rusya’nın Ukrayna vatandaşlarına yönelik baskıları 2022 yılında başlamadı. Bu baskılar 2014’teki işgalin hemen ardından başladı. Dünya ne olduğunu anlamaya çalışırken, Kırım’da aktivistler ve gazeteciler çoktan zulme uğruyor, hukuka aykırı aramalar gerçekleştiriliyor, insanlar kaçırılıyor, sahte ceza davaları oluşturuluyor ve uzun süreli hapis cezaları veriliyordu. Aynı zamanda Rusya yıllar boyunca dezenformasyon, propaganda ve tarihin çarpıtılması yoluyla kendi olay anlatısını dünyaya dayatmaya çalıştı. Bu nedenle Müze yalnızca bir hafıza mekânı değil, aynı zamanda Rus dezenformasyonu ve propagandasına karşı koyma aracıdır. İnsanların gerçek hikâyeleri, belgeler, siyasi tutukluların ve ailelerinin tanıklıkları, olayları gerçekte yaşandıkları biçimiyle görmemizi ve Rusya’nın Ukrayna’nın varlığını silme ve geçici olarak işgal edilmiş Kırım Yarımadası’ndaki direniş tarihini yeniden yazma girişimlerine karşı koymamızı sağlar.
Müze bu hafızayı; suçları belgeleyen, siyasi tutukluları ve ailelerini destekleyen, esaretten dönen veya hâlâ yakınlarını bekleyen insanlarla birlikte korur. Bu hafızanın, olayları yaşamış olanlardan bugün ve gelecekte bunları bilmesi gerekenlere aktarılmasına yardımcı olur.

Hafıza, suçları gerçek adlarıyla adlandırmamıza yardımcı olur, mağdurların istatistikler içinde kaybolmasına izin vermez ve toplumun özgürlüğü savunmak için hangi bedeli ödediğini hatırlatır. Bu Müze, direnen ve direnmeye devam eden insanların müzesidir. Rusya’nın susturmak istediği insanların müzesidir. Geri dönen ve kendi adlarına, ayrıca hâlâ kendi sesleriyle konuşamayanlar adına konuşmaya devam eden insanların müzesidir. Ukrayna’nın isimlerini bilmesi gereken ve hikâyelerini bütün dünyanın bilmesi gereken insanların müzesidir.