Gözaltı: 21 Mayıs 2018'de Kırım Tatarı insan hakları savunucusu, sivil gazeteci ve 'Kırım Dayanışması' sivil toplum kuruluşu koordinatörü Server Mustafayev, Bahçesaray'daki evinde yapılan aramanın ardından Rus güvenlik güçleri tarafından gözaltına alındı. Arama sabah erken saatlerde başladı ve yaklaşık üç saat sürdü. Bu süre zarfında belgeler ve elektronik cihazlar alındı, ardından Server Mustafayev gözaltına alındı. Rusya, 'Hizb ut-Tahrir' örgütüne katılmakla suçladı. İnsan hakları savunucuları, Server Mustafayev'in takibatının siyasi nedenlerle yapıldığını düşünüyor.

Cezası: 16 Eylül 2020'de Rostov-na-Donu'daki Güney Bölge Askeri Mahkemesi, Server Mustafayev'i 14 yıl ağırlaştırılmış hapis cezasına çarptırdı. Rus ceza yasasına göre terör örgütü faaliyetlerine katılma ve şiddet yoluyla iktidarı ele geçirme hazırlığı suçlarından mahkum edildi. 14 Mart 2021'de askeri temyiz mahkemesi kararı onadı. Aralık 2025'te Rusya Federasyonu Yargıtay'ı da itirazı reddetti ve kararı onadı. Temyiz duruşmasında, Server Mustafayev'in davasındaki ihlalleri anlatma çabasına rağmen mahkeme konuşmasını kesti.

Server Rustemoviç Mustafayev, 5 Mayıs 1986'da Kırım Tatarlarının sürgün edildiği Özbekistan'da doğdu. Ailesi daha sonra Bahçesaray'a, yani şu anda geçici olarak işgal altında olan Kırım'a döndü. Ailesinin ve Kırım Tatar halkının tarihi, çocukluğundan beri onun için önemliydi. Okul yıllarında halkının tarihine ilgi duydu ve bu konuda bir samizdat broşür hazırladı.

2002 yılında liseden mezun olduktan sonra, Server, Ulusal Tarım Üniversitesi'ne bağlı Bahçesaray İnşaat Teknik Okulu'na girdi. 2006 yılında mezun oldu ve gaz tedarik sistemleri ve ekipmanlarının işletilmesi alanında uzmanlık kazandı. Daha sonra Kiev Ulusal Üniversitesi'nde 'Isı ve Gaz Tedariki ve Havalandırma' alanında yüksek lisans yaptı. Çeşitli yıllarda satış ve iletişim alanlarında çalıştı ve girişimcilik yaptı.

Kırım'ın Rusya tarafından işgal edilmesinin ardından Server Mustafayev, zulme uğrayan Kırım Tatar ailelerine yardım etmeye aktif olarak katıldı. 'Kırım Dayanışması' sivil toplum kuruluşunun kurucularından ve koordinatörlerinden biri oldu. Bu girişim, siyasi mahkumların ailelerini, avukatları, aktivistleri ve sivil gazetecileri bir araya getirdi. Katılımcılar, yasadışı tutuklananların ailelerine yardım etti, mahkeme süreçlerini izledi, aramalar ve gözaltılar hakkında bilgi topladı ve insan hakları ihlallerine dikkat çekti.

Server Mustafayev, sivil gazetecilikle uğraştı: mahkeme duruşmalarını, aramaları, Kırım Tatarlarının gözaltına alınmalarını ve diğer zulüm vakalarını belgeledi. 'Kırım Dayanışması'nın faaliyetlerini koordine etti, canlı yayınlar yaptı ve baskılar hakkında geniş kitlelere bilgi aktarmaya çalıştı. Kamuya açık faaliyetleri, Rus işgal güçlerinin sürekli baskısı altında kalmasının nedenlerinden biri oldu.

Tutuklanmadan önce Server, Bahçesaray'da toplumsal çalışmalarda da bulundu. Çocuk şenlikleri ve toplumsal etkinlikler düzenledi, düşük gelirli ailelere yardım etti ve zor durumda olan insanlara destek verdi. Aktif, duyarlı ve iletişimci bir kişi olarak tanımlandı ve başkalarına yardım etmeye çalıştı.

Server Mustafayev aynı zamanda bir yazardır. Edebiyat faaliyetleri hapsedilmeden önce başladı ve hapisteyken yazdığı metinler özel bir önem kazandı. 2019 ve 2020 yıllarında 'Kırım İnciri / Qırım inciri' edebiyat yarışmasında 'Özgürlük Sözleri' özel ödülünü aldı. Kırım Tatarca yazdığı şiir ve düzyazı eseri yarışmanın finaline kaldı.

Hapisteyken Server, mektuplar ve dilekçeler yazmaya devam etti. Yazılarında özgürlük, adalet, Kırım Tatar halkının tarihi ve adaletsizlik karşısında sessiz kalmama gerekliliği üzerine düşündü. Mektupları insan hakları örgütleri ve medya tarafından yayımlandı, bu sayede görüşleri hapiste olmasına rağmen duyulmaya devam etti.

Rusya'nın Server Mustafayev'e yönelik takibatı, ceza verilmesinden sonra da sona ermedi. Rus kolonilerinde birçok kez baskı ve sağlık hizmetleriyle ilgili sorunlarla karşılaştı. ZMINA'ya göre, 2023 yılında disiplin hücresine konuldu ve Şubat 2024'te hücre tipi birime nakledildi. Mart 2025'te tekrar üç gün disiplin hücresine konuldu, ardından iki ay boyunca hücre tipi birime nakledildi. Sağlık durumunun kötüleştiği ve uygun sağlık hizmeti alamadığı bildirildi.

Server Mustafayev evli ve eşi Maye ile dört çocuk yetiştiriyor. Ailesi için hapis cezası zor bir sınav oldu, ancak yakınları onu desteklemeye ve davasına dikkat çekmeye devam ediyor. Server, Kırım Tatar insan hakları hareketinin ve sivil gazeteciliğin tanınmış temsilcilerinden biri olmaya devam ediyor.

Server Mustafayev'in hikayesi, Rus işgaline ve Kırım Tatar halkının zulmüne karşı barışçıl direnişin bir örneğidir. Siyasi mahkumlara ve ailelerine yardım etti, insan hakları ihlallerini belgeledi ve geçici olarak işgal altındaki Kırım'daki olaylar hakkında kamuoyuna bilgi verdi. Onun davası, Kırım Tatar sivil gazeteciler ve insan hakları savunucularına yönelik geniş çaplı zulmün bir parçası haline geldi. Ukraynalı ve uluslararası insan hakları örgütleri, onu siyasi mahkum olarak görüyor ve serbest bırakılmasını talep ediyor.

Fotoğraf: Kırım Dayanışması.

Kullanılan bilgiler: ZMINA İnsan Hakları Merkezi; Ukrayna PEN; Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Kırım Temsilciliği; Ukrayna Gazeteciler Birliği; Kırım İnsan Hakları Evi; Kırım Dayanışması; Ukrayna Gerçeği; Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Dini Özgürlükler Komisyonu (USCIRF).

Güncelleme tarihi: 08.08.2026.