Zatrzymanie: 7 lipca 2020 roku podczas szeroko zakrojonych przeszukań na Krymie rosyjskie służby zatrzymały Zekiryę Muratova. Był jednym z siedmiu Tatarów krymskich, którzy byli ścigani w ramach kolejnej sprawy przeciwko krymskim muzułmanom. Sześciu zatrzymanych, w tym Muratova, tego samego dnia aresztowano w okupacyjnym Sądzie Rejonowym w Kijowie w Symferopolu i umieszczono w areszcie śledczym. Postawiono mu zarzut z art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — „udział w działalności organizacji terrorystycznej”. Później oskarżenie uzupełniono o artykuły związane z rzekomym przygotowaniem do przejęcia władzy.

Wyrok: 12 lutego 2022 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Zekiryę Muratova na 11 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze. Pierwsze trzy lata kary miał odbywać w więzieniu. Po zwolnieniu sąd nałożył również ograniczenie wolności.

Obrona podkreślała niewinność Muratova i wskazywała, że w sprawie nie było dowodów na popełnienie przez niego działań terrorystycznych. W lipcu 2023 roku rosyjski sąd kasacyjny pozostawił wyrok bez zmian. Organizacje praw człowieka i strona ukraińska uważają, że prześladowanie Muratova ma charakter polityczny.

Zekirya Muratov urodził się 28 czerwca 1957 roku w Uzbekistanie, dokąd jego rodzina została deportowana wraz z narodem krymskotatarskim. Po powrocie na Krym w 1989 roku osiedlił się we wsi Orichiwka w rejonie kirowskim. Według danych Krymskotatarskiego Centrum Zasobów, Muratov był żonaty i miał dwoje dzieci. Pracował jako traktorzysta i kinomechanik, a także uczył muzyki.

Po służbie w armii radzieckiej Muratov wstąpił do Taszkienckiego Państwowego Konserwatorium. Po powrocie na Krym pracował jako nauczyciel klasy klarnetu w szkole muzycznej w miejscowości Kirowskie. Później jego rodzina przeprowadziła się do Ałuszty. Tam Muratov był zaangażowany w życie lokalnej społeczności muzułmańskiej i poznał Tatarów krymskich, którzy później byli prześladowani w tzw. „Ałusztinskiej sprawie Hizb ut-Tahrir”.

Muratov zajmował się również działalnością społeczną. Według obrońców praw człowieka był wolontariuszem, uczestniczył w rozprawach sądowych w sprawach Tatarów krymskich i wspierał rodaków prześladowanych przez rosyjskie władze okupacyjne. To właśnie tę działalność społeczną jego obrona określała jako jeden z ważnych kontekstów ścigania karnego.

Zatrzymanie 7 lipca 2020 roku było częścią masowej fali prześladowań Tatarów krymskich. Rosyjskie śledztwo oskarżyło Muratova o udział w działalności „Hizb ut-Tahrir”. Rosja uznała tę organizację za terrorystyczną w 2003 roku. Tymczasem na Ukrainie i w wielu innych krajach nie jest ona zakazana jako organizacja terrorystyczna. Obrońcy praw człowieka podkreślają, że w krymskich sprawach „Hizb ut-Tahrir” nie stwierdzono faktów przygotowania lub przeprowadzenia aktów terrorystycznych.

Na pierwszej rozprawie sądowej Muratov oświadczył, że nie przyznaje się do winy. Podkreślał, że jest obywatelem Ukrainy i że przed okupacją Krymu działalność tej organizacji nie była zakazana na półwyspie. Obrona wskazywała również na brak w sprawie broni, materiałów wybuchowych czy dowodów przygotowań do działań z użyciem przemocy.

Stan zdrowia Muratova od początku uwięzienia był ciężki. Posiada III grupę inwalidzką, choroby układu mięśniowo-szkieletowego, przewlekłe nadciśnienie i niewydolność serca. Inwalidztwo uzyskał jeszcze po służbie w armii radzieckiej, kiedy to z powodu silnego odmrożenia doznał atrofii mięśni kończyny dolnej. Przeszedł także operacje usunięcia pęcherzyka żółciowego i leczenia przepuklin.

W marcu 2021 roku w areszcie śledczym Muratov przeszedł kryzys nadciśnieniowy. Latem tego samego roku ciężko zachorował na COVID-19 i obustronne zapalenie płuc. Został hospitalizowany w więziennym szpitalu w Rostowie nad Donem. Według danych Zjednoczenia Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, jego płuca były uszkodzone w około 50%, a leczenie trwało 48 dni.

Po wydaniu wyroku Muratova przetransportowano do rosyjskich zakładów karnych. W 2024 roku dowiedziano się o jego przeniesieniu z więzienia w Bałaszowie w obwodzie saratowskim do kolonii karnej nr 5 w Niżnym Nowogrodzie. Krewni informowali, że potrzebował on stałych leków na nadciśnienie i ból serca.

W latach 2024–2025 Muratov pozostawał wśród starszych wiekiem i niepełnosprawnych więźniów politycznych z Krymu, którzy przebywają w rosyjskim więzieniu. Obrońcy praw człowieka wielokrotnie zwracali uwagę na zagrożenia dla jego życia z powodu wieku, stanu zdrowia i niewłaściwych warunków przetrzymywania.

Na dzień 7 września 2026 roku Zekirya Muratov nadal odbywa karę nałożoną przez Rosję.

Wykorzystane informacje z otwartych źródeł: ZMINA, Krymskotatarskie Centrum Zasobów, Zjednoczenie Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Ukrinform, Krym.Realii, Medżlis Narodu Krymskotatarskiego.

Zdjęcie: ZMINA.

Data aktualizacji: 07.09.2026 r.