Zatrzymanie: 7 kwietnia 2022 roku Sergieja Kotowa nielegalnie uprowadzili rosyjscy okupanci w mieście Oleszki, obwód chersoński. Zatrzymali go funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej pod pretekstem „przeciwdziałania przeprowadzeniu specjalnej operacji wojskowej” i następnie potajemnie przewieźli na okupowany Krym.

Wyrok: 27 września 2023 roku kontrolowany przez Rosję tzw. „Sąd Najwyższy Republiki Krymu” skazał Sergieja Kotowa na 15 lat pozbawienia wolności w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze za sfabrykowane oskarżenie o „szpiegostwo” (art. 276 KK FR). W lutym 2024 roku nielegalny „Trzeci Sąd Apelacyjny Powszechnej Jurysdykcji” utrzymał ten wyrok w mocy.

Sergiej Anatolijewicz Kotow przez wiele lat mieszkał z rodziną w Oleszkach, w obwodzie chersońskim. Przed rozpoczęciem pełnoskalowej inwazji rosyjskiej prowadził zwyczajne, spokojne życie cywilne. Miał przyznaną trzecią grupę inwalidzką z powodu ciężkiej przewlekłej choroby nóg — zapalenia kości i szpiku. Choroba ta wymagała stałej opieki medycznej, specjalistycznej pielęgnacji i okresowego leczenia. Kotow pilnie potrzebował planowanego zabiegu chirurgicznego, który miałby złagodzić jego stan i zapobiec dalszemu niszczeniu tkanki kostnej.

Podczas okupacji obwodu chersońskiego, rano do prywatnego domu Kotowa podjechało kilka samochodów z rosyjskimi żołnierzami i przedstawicielami służb specjalnych. Jak wspomina córka Sergieja, Wiktoria Barabasz, okupanci kazali Sergiejowi natychmiast wyprowadzić na zewnątrz jego żonę i młodszą, 14-letnią córkę, pozostawiając go w środku na czas tzw. „pilnego przeszukania”.

Rodzina do dziś nie wie, czego dokładnie szukali Rosjanie, jakie pytania zadawali ojcu podczas przesłuchania i co mogło wzbudzić ich zainteresowanie w jego urządzeniach. Jednak finał tego pseudo-przeszukania był z góry ustalony: kazano Sergiejowi zabrać tylko wewnętrzny paszport ukraiński, wyprowadzono go z domu i wywieziono w nieznanym kierunku.

Po uprowadzeniu z własnego domu, Sergieja Kotowa przewieziono do Chersonia. Tam przebywał w izolacji i był poddawany okrutnym torturom fizycznym i psychicznym. Rosyjscy funkcjonariusze systematycznie bili go, celowo uderzając w chorą nogę. Nakładali mu na głowę szczelny worek, który uniemożliwiał oddychanie, strzelali nad głową, grozili śmiercią.

Z powodu bólu i tortur Sergiej Kotow wielokrotnie tracił przytomność. Jednak strażnicy nie przerywali: przywracali go do przytomności, polewając wodą, i kontynuowali znęcanie się, próbując wymusić „przyznanie się” do współpracy z ukraińskimi służbami specjalnymi lub siłami obrony. Na tym etapie nie istniały żadne oficjalne protokoły zatrzymania, oskarżenia ani obrona adwokacka.

Kiedy rosyjscy żołnierze zrozumieli, że nie uda się utrzymać Chersonia pod naporem Sił Zbrojnych Ukrainy, rozpoczęli masowe wywożenie ukraińskich jeńców i zakładników na teren okupowanego Krymu. Wśród deportowanych znalazł się także Sergiej Kotow. Przewieziono go do Symferopola, gdzie początkowo umieszczono w znanym z okropnych warunków areszcie śledczym nr 1.

W październiku 2022 roku przeniesiono go do nowo wybudowanego izolatora FSB — aresztu śledczego nr 2. Władze okupacyjne stworzyły w tej placówce specjalny, ściśle izolowany blok przeznaczony wyłącznie dla więźniów „politycznych”.

Przez niemal cały rok Sergiej Kotow przebywał w prawnym próżni. Strona rosyjska oficjalnie nie postawiła mu żadnych zarzutów karnych, nie zarejestrowała go jako aresztowanego w ramach kodeksu postępowania karnego i całkowicie blokowała dostęp niezależnych adwokatów do niego. Dopiero po długotrwałych i uporczywych zapytaniach adwokackich, wiosną 2023 roku, prokuratura wojskowa Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej potwierdziła rodzinie, że Kotow rzeczywiście przebywa w „instytucji systemu karno-wykonawczego”. W tym samym dokumencie po raz pierwszy pojawiło się absurdalne sformułowanie: obywatel Ukrainy został zatrzymany przez krymskie zarządzenie FSB „w związku z przeciwdziałaniem przeprowadzeniu specjalnej operacji wojskowej”.

Kiedy ukrycie faktu uwięzienia Sergieja Kotowa stało się niemożliwe, FSB Federacji Rosyjskiej postanowiła zalegalizować jego zatrzymanie poprzez sfabrykowanie dużej sprawy karnej. Połączono go w jedną sprawę z innym uprowadzonym wolontariuszem z Chersonia, który miał ciężką niepełnosprawność — Mykołą Petrowskim. Obu Ukraińcom postawiono zarzuty z artykułu 276 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („Szpiegostwo”). Okupanci twierdzili, że cywilni mężczyźni rzekomo zbierali i przekazywali ukraińskim służbom specjalnym i Siłom Zbrojnym Ukrainy dane o lokalizacji, przemieszczaniu się i liczebności wojsk okupacyjnych Federacji Rosyjskiej na terenie obwodu chersońskiego. Proces sądowy odbywał się w trybie ścisłej tajemnicy. Posiedzenia były całkowicie zamknięte dla prasy, krewnych i opinii publicznej.

Rodzina Sergieja Kotowa wspólnie z ukraińskimi obrońcami praw człowieka kontynuuje aktywną walkę o jego uwolnienie, zwracając się do Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża i organów państwowych Ukrainy, aby przywrócić niewinnie skazanego mieszkańca Chersonia do domu.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: ZMINA, Suspilne Krym, Inicjatywa Medialna na rzecz Praw Człowieka.

Zdjęcie: ZMINA.

Data aktualizacji: 12.07.2026.