Zatrzymanie: 27 marca 2019 roku funkcjonariusze FSB Rosji przeprowadzili masowe przeszukania na Krymie, w tym w dzielnicach Kamjanka i Stroganowka w pobliżu Symferopola. Następnie krymskotatarski obrońca praw człowieka i działacz społeczny Riza Izzetov został zatrzymany w swoim domu. Aresztowano go pod zarzutem przynależności do organizacji „Hizb ut-Tahrir”, która jest zakazana w Rosji, ale działa legalnie na Ukrainie i w większości krajów świata.

Wyrok: 10 marca 2022 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Rizę Izzetova na 19 lat pozbawienia wolności. Pierwsze 5 lat ma spędzić w więzieniu o zaostrzonym rygorze, resztę w kolonii karnej o surowym reżimie. Sąd nałożył także na niego 1,5 roku ograniczenia wolności po zwolnieniu. 28 marca 2023 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny w miejscowości Własicha w obwodzie moskiewskim utrzymał wyrok w mocy.

Riza Mustafayevich Izzetov – krymskotatarski obrońca praw człowieka, działacz społeczny, uczestnik ruchu obywatelskiego „Krymska Solidarność” i jeden z najbardziej znanych więźniów politycznych Kremla z okupowanego Krymu. Przez wiele lat bronił praw krymskich Tatarów i pomagał rodzinom prześladowanych aktywistów, a po rosyjskiej okupacji półwyspu sam stał się celem represyjnego systemu.

Riza Izzetov urodził się 21 stycznia 1979 roku w mieście Fergana w Uzbekistanie, dokąd jego rodzina została deportowana wraz z innymi krymskimi Tatarami w 1944 roku. Dopiero po rozpadzie ZSRR rodzina mogła powrócić do ojczyzny. Przyszły obrońca praw człowieka uczęszczał do szkoły w rejonie Biłohirskim, następnie ukończył liceum w Symferopolu z ukierunkowaniem prawniczym, a potem technikum prawnicze z wyróżnieniem. Po służbie w wojskach rakietowych w Eupatorii wstąpił do Odeskiej Akademii Prawa. Jednak z powodu śmierci ojca musiał przerwać naukę, aby zająć się rodziną.

Po rozpoczęciu rosyjskiej okupacji Krymu w 2014 roku Izzetov aktywnie zaangażował się w działalność na rzecz praw człowieka. Pomagał krymskim Tatarom, którzy stawali się ofiarami politycznych prześladowań, doradzał w kwestiach prawnych, uczestniczył w rozprawach sądowych, wspierał rodziny więźniów politycznych i przekazywał im pomoc do aresztów śledczych. Jednocześnie dokumentował naruszenia praw człowieka.

Już w czerwcu 2015 roku został po raz pierwszy zatrzymany przez funkcjonariuszy FSB bez podania przyczyn. Wówczas do budynku służb specjalnych przyszli mieszkańcy Krymu, domagając się jego uwolnienia. Później prześladowania tylko się nasiliły. W 2017 roku Izzetov wielokrotnie był zatrzymywany i przeszukiwany. W lutym został aresztowany na kilka dni po tym, jak relacjonował aresztowanie krymskotatarskiego aktywisty Marlena Mustafayeva. W marcu ponownie zatrzymano go podczas wspierania innego obrońcy praw człowieka – Remzi Bekirova. W maju służby ponownie przyszły do jego domu.

Kulminacją prześladowań stały się masowe przeszukania 27 marca 2019 roku, które obrońcy praw człowieka nazywają jedną z największych fal represji wobec krymskich Tatarów po okupacji Krymu. Tego dnia rosyjskie służby zatrzymały ponad dwudziestu aktywistów i dziennikarzy obywatelskich. Riza Izzetov znalazł się wśród oskarżonych w tzw. „drugiej symferopolskiej grupie sprawy Hizb ut-Tahrir”. Zarzucono mu „organizację działalności organizacji terrorystycznej” oraz przygotowanie do siłowego przejęcia władzy.

Po trzech latach przebywania w areszcie rosyjski sąd wydał mu wyjątkowo surowy wyrok – 19 lat pozbawienia wolności. Obrońcy praw człowieka uznali to za kolejny przykład wykorzystywania rosyjskiego prawa antyterrorystycznego do tłumienia opozycji na okupowanych terytoriach.

Po skazaniu Izzetova zaczęto transportować po rosyjskich więzieniach. W 2024 roku został przewieziony do kolonii karnej nr 1 w Republice Sacha (Jakucja), położonej ponad 9 tysięcy kilometrów od Krymu. Takie oddalenie praktycznie pozbawiło jego rodzinę możliwości regularnego kontaktu z nim. Matka, Nadije Izzetova, która ma ponad 70 lat i choruje na nowotwór, nie jest w stanie pokonać takiej odległości ani fizycznie, ani finansowo. Nie widziała syna od momentu jego aresztowania w 2019 roku.

W latach 2024–2025 napływały liczne doniesienia o surowych warunkach przetrzymywania więźnia politycznego. Według informacji adwokatów i „Krymskiej Solidarności”, Rizę Izzetova regularnie umieszczano w izolatce i jedynym pomieszczeniu o charakterze celowym. Powodami dyscyplinarnych kar były formalne naruszenia – rzekomo niewłaściwy strój lub nawet to, że zasnął w ciągu dnia podczas ataku nadciśnienia. Sam więzień polityczny informował o presji psychologicznej, złym oświetleniu, ograniczeniach kontaktu z rodziną i trudnych warunkach bytowych.

W 2025 roku rodzina Izzetova próbowała sądownie uzyskać jego przeniesienie do zakładu karnego bliżej Krymu. Jednak okupacyjne organy sądowe odmówiły uwzględnienia pozwu, mimo poważnego stanu zdrowia matki i oczywistych przeszkód w realizacji prawa do kontaktów rodzinnych. Dopiero po apelacji sprawa została tymczasowo skierowana do ponownego rozpatrzenia, jednak ostateczna decyzja pozostała negatywna dla rodziny.

Wykorzystano informacje z otwartych źródeł: Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, ZMINA, Suspilne Krym, Ukrinform, Centrum Wolności Obywatelskich.

Zdjęcie: ZMINA.

Data aktualizacji: 10.07.2026.