Zatrzymanie: 6 września 2023 roku funkcjonariusze FSB Rosji przeprowadzili przeszukanie w domu krymskiego Tatara Eduarda Ajdyrowicza Asanowa. Po przeszukaniu został zatrzymany i oskarżony o udział w nielegalnej formacji zbrojnej – ochotniczym batalionie imienia Nomana Czelebidżichana. Według rosyjskiego śledztwa, w latach 2016–2018 rzekomo należał do batalionu, a po powrocie na Krym nie poinformował rosyjskich organów o zaprzestaniu udziału w nim. Sam Eduard zaprzeczył winie. Wyjaśnił, że rzeczywiście bywał na administracyjnej granicy z Krymem, jednak nie był żołnierzem batalionu i nie brał udziału w jego działalności. Obrońcy praw człowieka podkreślili, że sprawa ma charakter polityczny i jest częścią kampanii prześladowania krymskich Tatarów za jakiekolwiek związki z obywatelską blokadą Krymu.

Wyrok: W styczniu 2022 roku skazany za p. „w” cz. 2 art. 115 KK RF („Umyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu z użyciem broni lub przedmiotów używanych jako broń”) na 200 godzin prac obowiązkowych. 22 lipca 2024 roku okupacyjny Sąd Najwyższy Krymu uznał Eduarda Asanowa za winnego na podstawie cz. 2 art. 208 KK RF („udział w nielegalnej formacji zbrojnej”) i skazał na 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Pierwsze trzy lata ma odbywać w więzieniu, resztę kary – w kolonii o zaostrzonym rygorze.

Eduard Ajdyrowicz Asanow urodził się 24 lutego 1969 roku. Jest krymskim Tatarem, całe życie związanym z Krymem i pracował w branży gastronomicznej. W otwartych źródłach nie ma wielu informacji biograficznych na jego temat. Obrońcy praw człowieka celowo nie ujawniają szczegółów dotyczących jego rodziny czy życia osobistego, aby nie stwarzać dodatkowych zagrożeń dla bliskich. Wiadomo, że przed aresztowaniem prowadził zwyczajne życie, pracował i nie był osobą publiczną.

Po okupacji Krymu Eduard, podobnie jak wielu innych krymskich Tatarów, utrzymywał kontakty z rodakami, którzy brali udział w obywatelskiej blokadzie półwyspu. To właśnie te okoliczności stały się później podstawą do ścigania karnego. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że w 2016 roku rzekomo wstąpił do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana, gdzie pełnił obowiązki kucharza, ochroniarza i dyżurował na posterunkach. Eduard kategorycznie nie zgodził się z tymi oskarżeniami. Według niego, przyjeżdżał na administracyjną granicę w swoich sprawach, czasem wchodził do polowej kuchni, aby się ogrzać lub porozmawiać ze znajomymi, ale nigdy nie był uczestnikiem batalionu. Podczas procesu nawet świadkowie oskarżenia nie potrafili potwierdzić, że widzieli go z bronią lub że pełnił funkcje wojskowe.

6 września 2023 roku funkcjonariusze FSB przeprowadzili przeszukanie w domu Eduarda Asanowa, po czym został zatrzymany i umieszczony w areszcie śledczym. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że dobrowolnie wstąpił do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana – ochotniczej formacji utworzonej podczas obywatelskiej blokady Krymu w 2015 roku. Jednocześnie obrona zwracała uwagę, że śledztwo nie przedstawiło żadnych przekonujących dowodów na udział Eduarda w działalności zbrojnej. Oskarżenie opierało się głównie na zeznaniach pojedynczych osób i twierdzeniach śledczych, które nie były potwierdzone dowodami materialnymi.

Obrońcy praw człowieka podkreślali, że Rosja od kilku lat wykorzystuje oskarżenia o przynależność do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana jako narzędzie prześladowania krymskich Tatarów. Sam batalion został utworzony na kontynentalnej części Ukrainy, a Rosja uznała go za nielegalny dopiero po okupacji Krymu. Ukraińskie organizacje praw człowieka podkreślają, że stosowanie rosyjskiego prawa karnego wobec obywateli Ukrainy na okupowanym terytorium jest sprzeczne z międzynarodowym prawem humanitarnym.

W styczniu 2022 roku skazany za p. „w” cz. 2 art. 115 KK RF („Umyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu z użyciem broni lub przedmiotów używanych jako broń”) na 200 godzin prac obowiązkowych.

22 lipca 2024 roku okupacyjny Sąd Najwyższy Krymu wydał wyrok skazujący. Eduarda Asanowa skazano na 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z czego pierwsze trzy lata ma odbywać w więzieniu, a resztę kary — w kolonii o zaostrzonym rygorze. Już po wyroku projekt praw człowieka „Więźniowie polityczni. Memoriał” uznał go za więźnia politycznego. W swojej opinii eksperci stwierdzili, że strona oskarżenia nie udowodniła jego udziału w nielegalnej formacji zbrojnej, a sama sprawa nosi znamiona politycznie motywowanego prześladowania.

W otwartych źródłach nie ma jeszcze prawie żadnych informacji o tym, do której dokładnie instytucji został etapowany Eduard po uprawomocnieniu się wyroku i w jakich warunkach jest przetrzymywany. To jeszcze raz świadczy o tym, że jego sprawa była znacznie mniej nagłaśniana niż sprawy wielu innych krymskich więźniów politycznych. Jednocześnie organizacje praw człowieka nadal śledzą jego los i włączają go do listy obywateli Ukrainy, których Rosja nielegalnie pozbawiła wolności.

Na dzień 5 lipca 2026 roku Eduard Asanow nadal nielegalnie odbywa karę w Federacji Rosyjskiej. Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślają, że jego ściganie karne stało się kolejnym przykładem wykorzystania rosyjskiego prawa do tłumienia wszelkich przejawów nielojalności na okupowanym półwyspie. Wzywają społeczność międzynarodową do zwiększenia presji na Rosję i domagania się uwolnienia wszystkich nielegalnie uwięzionych obywateli Ukrainy.

Wykorzystano informacje z otwartych źródeł: ZMINA Krymskotatarski Ośrodek Zasobów, KrymSOS, Zjednoczenie Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Krymska Solidarność, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, Ukrinform.

Data aktualizacji: 05.07.2026r.