Aresztowanie: 6 września 2023 roku funkcjonariusze FSB Rosji przeprowadzili przeszukanie w domu krymskiego Tatara Eduarda Ajdyrowicza Asanowa. Po przeszukaniu został zatrzymany i oskarżony o udział w nielegalnej formacji zbrojnej – batalionie imienia Nomana Czelebidżichana. Według rosyjskiego śledztwa, w latach 2016–2018 rzekomo był członkiem batalionu, a po powrocie na Krym nie poinformował rosyjskich organów o zaprzestaniu uczestnictwa w nim. Sam Eduard zaprzeczył winie. Wyjaśnił, że rzeczywiście bywał na granicy administracyjnej z Krymem, jednak nie był żołnierzem batalionu i nie brał udziału w jego działalności. Obrońcy praw człowieka podkreślili, że sprawa ma charakter polityczny i jest częścią kampanii prześladowania krymskich Tatarów za jakiekolwiek związki z obywatelską blokadą Krymu.

Wyrok: W styczniu 2022 roku skazany za art. 115 ust. 2 pkt „w” Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („umyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu z użyciem broni lub przedmiotów używanych jako broń”) na 200 godzin prac społecznych.

22 lipca 2024 roku okupacyjny Sąd Najwyższy Krymu uznał Eduarda Asanowa za winnego z art. 208 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („udział w nielegalnej formacji zbrojnej”) i skazał na 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Pierwsze trzy lata ma odbywać w więzieniu, resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Projekt obrony praw człowieka „Więźniowie polityczni. Memoriał” uznał go za więźnia politycznego i stwierdził, że prześladowanie narusza prawo do sprawiedliwego procesu i jest sprzeczne z normami prawa międzynarodowego.

Eduard Ajdyrowicz Asanow urodził się 24 lutego 1969 roku. Jest Tatar krymski, całe życie związany z Krymem, pracował w gastronomii. W otwartych źródłach nie ma wielu informacji biograficznych o nim. Obrońcy praw człowieka celowo nie ujawniają szczegółów dotyczących jego rodziny czy życia osobistego, aby nie stwarzać dodatkowych zagrożeń dla bliskich. Wiadomo, że przed aresztowaniem prowadził zwyczajne życie, pracował i nie był osobą publiczną.

Po okupacji Krymu Eduard, jak wielu innych krymskich Tatarów, utrzymywał kontakty z rodakami uczestniczącymi w obywatelskiej blokadzie półwyspu. To właśnie te okoliczności stały się później podstawą do ścigania karnego. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że w 2016 roku rzekomo wstąpił do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana, gdzie pełnił obowiązki kucharza, ochroniarza i pełnił dyżury na posterunkach. Eduard stanowczo nie zgodził się z tymi oskarżeniami. Według niego, przyjeżdżał na granicę administracyjną w swoich sprawach, czasami odwiedzał kuchnię polową, aby się ogrzać lub porozmawiać ze znajomymi, ale nigdy nie był uczestnikiem batalionu. Podczas procesu nawet świadkowie oskarżenia nie mogli potwierdzić, że widzieli go z bronią lub że pełnił funkcje wojskowe.

6 września 2023 roku funkcjonariusze FSB przeprowadzili przeszukanie w domu Eduarda Asanowa, po czym został zatrzymany i umieszczony w areszcie śledczym. Rosyjskie śledztwo twierdziło, że dobrowolnie wstąpił do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana – ochotniczej formacji utworzonej podczas obywatelskiej blokady Krymu w 2015 roku. Jednocześnie obrona zwracała uwagę, że śledztwo nie przedstawiło przekonujących dowodów na udział Eduarda w działalności zbrojnej. Oskarżenie opierało się głównie na zeznaniach poszczególnych osób i twierdzeniach śledczych, które nie były poparte dowodami materialnymi.

Obrońcy praw człowieka podkreślali, że Rosja od kilku lat używa oskarżeń o przynależność do batalionu imienia Nomana Czelebidżichana jako narzędzia prześladowania krymskich Tatarów. Sam batalion został utworzony na terytorium Ukrainy, a Rosja uznała go za nielegalny dopiero po okupacji Krymu. Ukraińskie organizacje praw człowieka podkreślają, że stosowanie rosyjskiego prawa karnego wobec obywateli Ukrainy na okupowanym terytorium jest sprzeczne z międzynarodowym prawem humanitarnym.

W styczniu 2022 roku skazany za art. 115 ust. 2 pkt „w” Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej („umyślne spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu z użyciem broni lub przedmiotów używanych jako broń”) na 200 godzin prac społecznych.

22 lipca 2024 roku okupacyjny Sąd Najwyższy Krymu wydał wyrok skazujący. Eduarda Asanowa skazano na 8 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z czego pierwsze trzy lata ma odbywać w więzieniu, a resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. Już po wyroku projekt obrony praw człowieka „Więźniowie polityczni. Memoriał” uznał go za więźnia politycznego. W swoim wniosku eksperci stwierdzili, że strona oskarżenia nie udowodniła jego udziału w nielegalnej formacji zbrojnej, a sama sprawa ma znamiona politycznie motywowanego prześladowania.

W otwartych źródłach nie ma jeszcze informacji o tym, do której instytucji został przewieziony Eduard po uprawomocnieniu się wyroku i w jakich warunkach jest przetrzymywany. To jeszcze raz świadczy o tym, że jego sprawa była znacznie mniej nagłośniona niż sprawy wielu innych krymskich więźniów politycznych. Jednocześnie organizacje praw człowieka nadal śledzą jego losy i włączają go do listy obywateli Ukrainy, których Rosja nielegalnie pozbawiła wolności.

Na dzień 5 lipca 2026 roku Eduard Asanow nadal nielegalnie odbywa karę w Federacji Rosyjskiej. Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślają, że jego ściganie karne stało się kolejnym przykładem użycia rosyjskiego prawa do tłumienia wszelkich przejawów nielojalności na okupowanym półwyspie. Wzywają społeczność międzynarodową do zwiększenia presji na Rosję i doprowadzenia do uwolnienia wszystkich nielegalnie uwięzionych obywateli Ukrainy.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: ZMINA, Krymskotatarski Centrum Zasobów, KrymSOS, Zjednoczenie Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Krymska Solidarność, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, Ukrinform, Projekt Obrony Praw Człowieka „Więźniowie Polityczni. Memoriał”.

Data aktualizacji: 05.07.2026 r.