Zatrzymanie: 21 maja 2018 roku w okupowanym Krymie rosyjskie służby przeprowadziły przeszukanie w domu Edema Smajiłowa w wiosce Dolinne w rejonie bakczysarajskim. Po przeszukaniu został zatrzymany i aresztowany. Tego samego dnia zatrzymano koordynatora „Krymskiej Solidarności” Servera Mustafajewa. Obaj stali się figurantami tzw. „drugiej grupy bakczysarajskiej” w sprawie „Hizb ut-Tahrir”. Edemowi Smajiłowowi postawiono zarzuty z art. 205.5 cz. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — rzekomy udział w działalności organizacji uznanej przez władze rosyjskie za terrorystyczną. Zarzucono mu także art. 30 cz. 1 i art. 278 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — rzekome przygotowanie do siłowego przejęcia lub utrzymania władzy. Obrońcy praw człowieka uważają te prześladowania za motywowane politycznie i religijnie.

Wyrok: 16 września 2020 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Edema Smajiłowa na 13 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze z dodatkowym rokiem ograniczenia wolności. 14 marca 2022 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny we Własysie utrzymał wyrok Edema Smajiłowa bez istotnych zmian. Obronę odmówiono w zaspokojeniu apelacji.

Edem Nazimowicz Smajiłow urodził się 22 maja 1968 roku w Taszkencie, Uzbekistan. Jest Tatarem krymskim. W dzieciństwie rodzina mieszkała w Uchkuduk, gdzie Edem ukończył szkołę.

W 1985 roku rozpoczął studia w Moskiewskim Instytucie Górniczym, które ukończył w 1992 roku. Przez dwa lata odbywał również służbę wojskową. W 1992 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Ukrainę, rodzina Smajiłowów wróciła na Krym. Początkowo osiedlili się w wiosce Sofijówka w rejonie symferopolskim. Później Edem przeprowadził się do wioski Dolinne w rejonie bakczysarajskim, gdzie mieszkał do zatrzymania.

W 1998 roku Edem Smajiłow ożenił się. Wraz z żoną Lilią wychowywał trzy córki.

Przed zatrzymaniem zajmował się pracami budowlanymi i wykończeniowymi. Posiadał wykształcenie inżynieryjno-techniczne i aktywnie działał w społeczności. Smajiłow był przewodniczącym wspólnoty religijnej „Topchikoy”, organizował święta religijne i brał udział w wydarzeniach społecznych.

Po okupacji Krymu Edem Smajiłow zaangażował się w działalność społeczną i wspierał rodziny krymskich więźniów politycznych. Według obrońców praw człowieka, pomagał osobom w trudnych sytuacjach życiowych.

21 maja 2018 roku po przeszukaniu w jego domu Smajiłow został zatrzymany. W tym czasie w domu były jego trzy córki. Po zatrzymaniu przez około trzy lata przebywał w areszcie śledczym do wydania wyroku.

Rosyjskie śledztwo powiązało jego sprawę z działalnością „Hizb ut-Tahrir”. Jednocześnie organizacje praw człowieka podkreślają, że na Ukrainie ta organizacja nie jest zakazana, a ściganie krymskich muzułmanów za udział w niej jest wykorzystywane przez władze rosyjskie jako narzędzie represji politycznych i religijnych.

16 września 2020 roku Smajiłow otrzymał 13 lat pozbawienia wolności. Po uprawomocnieniu się wyroku został przetransportowany do obwodu kostromskiego w Rosji.

W 2024 roku w kolonii nr 7 w obwodzie kostromskim zaostrzono warunki jego przetrzymywania. Od lutego przebywał w surowych warunkach z okresowym umieszczaniem w izolatce i pomieszczeniu o charakterze więziennym. Wśród powodów dyscyplinarnych kar wymieniano m.in. nocne wyjście do toalety, mycie się i modlitwę, a także powieszony na łóżku ręcznik. Obrońcy praw człowieka uważali te kary za bezpodstawne.

W grudniu 2024 roku Smajiłow został przeniesiony z kolonii nr 7 do kolonii nr 1 w Kostromie. Po przybyciu został umieszczony w pomieszczeniu o charakterze więziennym. 17 stycznia 2025 roku żona mogła go zobaczyć przez wideokonferencję podczas rozprawy sądowej dotyczącej kar dyscyplinarnych.

W kolonii pogorszył się stan zdrowia Smajiłowa. Ma problemy z zębami, wzrokiem i szumem w uszach, a także zgłaszał problemy z nerkami. Według żony, w 2025 roku przez ponad rok nie otrzymywał niezbędnej pomocy stomatologicznej. Opowiadał, że z powodu stanu zębów niektóre z nich musiał usuwać samodzielnie.

Na dzień 11 września 2026 roku Edem Smajiłow nadal odbywa nielegalny wyrok w kolonii nr 1 w Kostromie, Federacja Rosyjska. To ostatnie potwierdzone miejsce jego przetrzymywania w dostępnych źródłach praw człowieka.

Wykorzystane informacje z otwartych źródeł: Krymskotatarski Ośrodek Zasobów, ZMINA, Stowarzyszenie Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu, Służba Krymska, Ukrinform.

Zdjęcie: ZMINA.

Data aktualizacji: 11.09.2026 r.