Zatrzymanie: 27 września 2017 roku w okupowanej Jałcie rosyjskie siły zatrzymały Yunusa Turapowicza Masharipova. Według obrońców praw człowieka, przed zatrzymaniem został napadnięty przez nieznanych sprawców, po czym przewieziono go do siedziby FSB w Jałcie. Masharipov twierdził, że podczas pobytu w FSB stosowano wobec niego przemoc fizyczną, prąd elektryczny i otwarty ogień, aby wymusić zeznania. Później wycofał te zeznania w sądzie, twierdząc, że zostały wymuszone torturami.

Postawiono mu zarzuty z artykułu 222.1 część 1 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej — nielegalne nabycie, przechowywanie i noszenie materiałów wybuchowych lub urządzeń wybuchowych oraz z artykułu 223.1 część 1 — nielegalne wytwarzanie urządzenia wybuchowego. Zarzut z artykułu 223.1 został później wycofany przez sąd.

Wyrok: 13 listopada 2018 roku tzw. Jałtański Sąd Miejski skazał Yunusa Masharipova na 4 lata pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie oraz grzywnę w wysokości 110 tysięcy rubli. Instancja apelacyjna utrzymała wyrok w mocy. Następnie instancja kasacyjna uchyliła wyrok i skierowała sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Podczas nowego rozpatrzenia sąd uznał Masharipova za niezdolnego do ponoszenia odpowiedzialności karnej z powodu zaburzeń psychicznych i 3 marca 2020 roku orzekł przymusowe leczenie psychiatryczne w szpitalu z intensywnym nadzorem. Apelacja utrzymała to postanowienie. Według źródeł obrońców praw człowieka, później instancja kasacyjna uchyliła jedno z procesowych postanowień i skierowała sprawę do ponownego rozpatrzenia apelacyjnego, jednak decyzja o przymusowym leczeniu pozostała w mocy.

Na dzień 6 września 2026 roku Yunus Masharipov przebywa w Wołgogradzkim szpitalu psychiatrycznym specjalistycznego typu z intensywnym nadzorem w rejonie Kamyszyńskim obwodu wołgogradzkiego Federacji Rosyjskiej.

Yunus Turapowicz Masharipov urodził się 14 marca 1964 roku. Jest krymskim Tatarem, mieszkańcem Jałty, obywatelem Ukrainy i Rosji, żonaty. Przed prześladowaniami zajmował się działalnością obrończą praw człowieka. Według Krymskotatarskiego Centrum Zasobów, informował organizacje praw człowieka o naruszeniach praw dzieci i osób starszych.

Po okupacji Krymu przez rosyjskie władze Masharipov kontynuował działalność społeczną i obrończą praw człowieka.

Po zatrzymaniu we wrześniu 2017 roku rosyjska FSB twierdziła, że Masharipov rzekomo wytworzył improwizowane urządzenia wybuchowe i przechowywał materiały wybuchowe. Według rosyjskiego śledztwa planował ich użycie do podpalenia lasu w pobliżu Jałty i destabilizacji regionu. Obrońcy praw człowieka i adwokat Masharipova kwestionowali tę wersję. Adwokat Aleksiej Ładin wskazywał na poważne wątpliwości dotyczące sposobu uzyskania dowodów, w tym próbek biologicznych Masharipova.

Masharipov twierdził, że po zatrzymaniu był torturowany przez funkcjonariuszy FSB. W liście napisanym z aresztu opisywał stosowanie prądu elektrycznego i przemocy fizycznej, wyjaśniając, że zgodził się na wymagane przez śledztwo zeznania z powodu bólu i presji. Podczas procesu sądowego wycofał te zeznania.

W 2018 roku został skazany na cztery lata kolonii. Jednak po kasacyjnym przeglądzie sprawa wróciła do sądu pierwszej instancji. Podczas nowego rozpatrzenia przeprowadzono ponowną ekspertyzę sądowo-psychiatryczną. Pierwsza ekspertyza uznawała Masharipova za zdolnego do odpowiadania za swoje czyny, natomiast druga wykazała zaburzenia psychiczne, które sąd uznał za podstawę do zwolnienia z odpowiedzialności karnej i orzeczenia przymusowego leczenia.

3 marca 2020 roku sąd orzekł przymusowe leczenie psychiatryczne. Według oceny ZMINA, sprawa Masharipova stała się jednym z przykładów stosowania represyjnej psychiatrii w okupowanym Krymie. Obrońcy praw człowieka zwracali uwagę na sprzeczności między dwiema ekspertyzami psychiatrycznymi, problemy z dopuszczalnością dowodów oraz odmowy sądu przesłuchania ekspertów.

W 2025 roku Służba Krym informowała, że w tym czasie Yunus Masharipov przebywał już około pięciu lat w szpitalu psychiatrycznym w Rosji. Według obrońców praw człowieka, praktycznie nie miał kontaktu z rodziną.

Na dzień 6 września 2026 roku Masharipov nadal przebywa w specjalistycznym szpitalu psychiatrycznym z intensywnym nadzorem w obwodzie wołgogradzkim Federacji Rosyjskiej. Jego sprawa pozostaje przykładem prześladowania krymskiego obrońcy praw człowieka, w której organizacje praw człowieka odnotowały oznaki motywacji politycznej, naruszenia prawa do sprawiedliwego procesu oraz stosowanie przymusowej psychiatrii.

Wykorzystane informacje z otwartych źródeł: ZMINA, Krymskotatarskie Centrum Zasobów, KrymSOS, Krym.Realii, Związek Krewnych Więźniów Politycznych Kremla, Służba Krym.

Zdjęcie: ZMINA.

Data aktualizacji: 06.09.2026.