Aresztowanie: 11 lutego 2016 roku funkcjonariusze FSB Federacji Rosyjskiej i innych organów siłowych okupacyjnych władz przeprowadzili przeszukanie w domu krymskotatarskiego obrońcy praw człowieka Emira-Useina Kuku w miejscowości Koreiz koło Jałty. Po przeszukaniu został zatrzymany i oskarżony o udział w islamskiej organizacji „Hizb ut-Tahrir”, zakazanej w Rosji. Wcześniej, w kwietniu 2015 roku, Kuku został porwany i pobity przez funkcjonariuszy FSB z powodu swojej działalności na rzecz praw człowieka.

Wyrok: 12 listopada 2019 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy FR w Rostowie nad Donem skazał Emira-Useina Kuku na 12 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze z dalszym ograniczeniem wolności na jeden rok. 25 czerwca 2020 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny w miejscowości Własicha w obwodzie moskiewskim utrzymał wyrok w mocy.

Emir-Usein Kemalowicz Kuku urodził się 26 czerwca 1976 roku w mieście Noworosyjsk w Kraju Krasnodarskim w rodzinie weterana krymskotatarskiego ruchu narodowego Kemala Kuku. Jego dzieciństwo upłynęło w atmosferze ciągłej walki o prawo krymskich Tatarów do powrotu na historyczną ojczyznę po deportacji w 1944 roku. Emir-Usein od najmłodszych lat uczestniczył w dyskusjach na temat przywrócenia praw swojego narodu.

W 1993 roku rodzina wróciła na Krym i osiedliła się w miejscowości Koreiz na południowym wybrzeżu. Tam Emir-Usein ukończył szkołę i zaczął budować życie na ojczystej ziemi, o powrocie do której krymscy Tatarzy marzyli przez dziesięciolecia. Po szkole wstąpił do Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego, który ukończył w 2000 roku na kierunku „zarządzanie”. W następnym roku zdobył kolejne wykształcenie w Charkowskim Instytucie Finansowo-Ekonomicznym na kierunku „rachunkowość”.

Działalność zawodowa Emira-Useina była głównie związana z ekonomią i zarządzaniem. Pracował na kierowniczych stanowiskach ekonomicznych w prywatnych firmach, a także przez pewien czas w strukturach samorządowych. Jednocześnie aktywnie angażował się w życie społeczne krymskotatarskiej społeczności. Kuku uczestniczył w wydarzeniach kulturalnych i pamiątkowych, pomagał w organizacji tradycyjnych świąt krymskotatarskich, zajmował się zachowaniem pamięci historycznej i wspierał projekty związane z ochroną dziedzictwa narodowego.

Szczególne miejsce w jego życiu zajmowała działalność na rzecz praw człowieka. Po aneksji Krymu przez Rosję w 2014 roku Emir-Usein dołączył do Krymskiej Grupy Kontaktowej ds. Praw Człowieka. Organizacja zajmowała się dokumentowaniem przypadków wymuszonych zaginięć, nielegalnych zatrzymań i innych naruszeń praw człowieka na półwyspie.

To właśnie po rozpoczęciu tej działalności znalazł się w polu widzenia rosyjskich służb specjalnych. W kwietniu 2015 roku funkcjonariusze FSB zatrzymali go w drodze do pracy. Po przeszukaniu w domu Emir-Usein został przewieziony na przesłuchanie, podczas którego został brutalnie pobity. Według samego obrońcy praw człowieka i jego rodziny, w wyniku pobicia doznał obrażeń nerek i kręgosłupa. Pomimo licznych wniosków, rosyjskie organy odmówiły wszczęcia sprawy przeciwko funkcjonariuszom FSB.

W kolejnych miesiącach Kuku regularnie wzywano na przesłuchania i próbowano nakłonić do współpracy z rosyjskimi służbami specjalnymi. Według jego żony Meryem Kuku, funkcjonariusze organów siłowych faktycznie proponowali mu zaprzestanie działalności na rzecz praw człowieka i współpracę z nimi. Gdy odmówił, rozpoczęto przeciwko niemu nowy etap prześladowań.

11 lutego 2016 roku w domu Kuku odbyło się kolejne przeszukanie. Po nim został zatrzymany w ramach tzw. „sprawy jałtańskiej Hizb ut-Tahrir”. Wraz z nim aresztowano innych krymskich muzułmanów.

Podczas pobytu w areszcie śledczym i procesu sądowego Kuku wielokrotnie deklarował swoją niewinność. W dniu swoich 42. urodzin, 26 czerwca 2018 roku, ogłosił strajk głodowy w proteście przeciwko politycznie motywowanej sprawie. Strajk trwał 25 dni i znacznie pogorszył jego stan zdrowia. W tym czasie stracił około dziewięciu kilogramów wagi. Później zakończył protest na prośbę żony i rodziny.

12 listopada 2019 roku rosyjski sąd w Rostowie nad Donem skazał Emira-Useina Kuku na 12 lat kolonii o zaostrzonym rygorze z dalszym ograniczeniem wolności na jeden rok. Sprawa Kuku była wielokrotnie wspominana w rezolucjach Parlamentu Europejskiego, dokumentach Organizacji Narodów Zjednoczonych i oświadczeniach władz ukraińskich.

Po wyroku został przetransportowany do kolonii karnej nr 16 w mieście Saławat w Republice Baszkortostanu, ponad dwa tysiące kilometrów od Krymu. Przez lata więzienia rodzina miała tylko kilka krótkich widzeń. Żona Meryem i dzieci Bekir i Sofije regularnie uczestniczą w kampaniach na rzecz praw człowieka, domagając się uwolnienia męża i ojca.

Stan zdrowia Emira-Useina w ostatnich latach budzi poważne obawy. Według rodziny i obrońców praw człowieka, ma problemy ze wzrokiem, sercem, nerkami i układem mięśniowo-szkieletowym. W 2023 roku przeszedł operację jelit. Ponadto, wykryto u niego nowotwór w dole kolanowym, który powoduje silny ból i utrudnia normalne poruszanie się. Rodzina wielokrotnie zgłaszała niewłaściwą opiekę medyczną i systematyczne niewykonywanie przez administrację kolonii zaleceń lekarzy.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w Autonomicznej Republice Krymu, Służba Krym, Radio Swoboda / Krym.Realii, Związek Krewnych Więźniów Politycznych Kremla.

Zdjęcie: Związek Krewnych Więźniów Politycznych Kremla.

Data aktualizacji: 15.07.2026.