Aresztowanie: 25 lipca 2023 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa zatrzymały Eskendera Serwerowicza Awdży w miejscowości Nowoaleksiejewka w rejonie Heniczesku obwodu chersońskiego, która wówczas była pod kontrolą wojsk rosyjskich. Po zatrzymaniu został przewieziony na okupowany Krym, gdzie wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne na podstawie art. 208 cz. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej (udział w nielegalnym formowaniu zbrojnym). Rosyjskie śledztwo twierdziło, że rzekomo był członkiem ochotniczego batalionu imienia Nomana Czelebidżichana. Sam Eskender zaprzeczył tym zarzutom. Ukraińscy obrońcy praw człowieka podkreślili, że sprawa ma charakter polityczny i jest kolejnym przykładem stosowania rosyjskiego prawa karnego wobec obywateli Ukrainy na okupowanych terytoriach.

Wyrok: 12 grudnia 2023 roku okupacyjny Sąd Rejonowy w Heniczesku obwodu chersońskiego uznał Eskendera Awdży za winnego i skazał na 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie. Projekt praw człowieka „Wsparcie więźniów politycznych. Memoriał” uznał go za więźnia politycznego, wskazując, że zarzuty nie zostały poparte odpowiednimi dowodami, a prześladowanie jest sprzeczne z prawem międzynarodowym.

Eskender Serwerowicz Awdży urodził się 22 lutego 1988 roku. Jest Tatarem krymskim, pochodzi z wioski Semichatka w rejonie Heniczesku obwodu chersońskiego. Przed aresztowaniem prowadził normalne życie, pracował, utrzymywał rodzinę i wychowywał małe dziecko. W otwartych źródłach prawie nie ma informacji o jego zawodzie czy działalności społecznej. Obrońcy praw człowieka tłumaczą to tym, że rodzina stara się nie ujawniać zbędnych danych osobowych ze względu na ryzyko dla bliskich, którzy pozostali na okupowanym terytorium.

Po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny Eskender pozostał na Chersońszczyźnie. 25 lipca 2023 roku został zatrzymany przez rosyjskie siły bezpieczeństwa. Według obrońców praw człowieka, zatrzymanie miało miejsce bez przestrzegania jakichkolwiek procedur prawnych. Następnie mężczyzna został przewieziony na okupowany Krym, gdzie wszczęto przeciwko niemu postępowanie karne. Śledztwo twierdziło, że rzekomo był członkiem batalionu imienia Nomana Czelebidżichana, który Rosja uważa za nielegalne formowanie zbrojne. Sam Eskender nie przyznał się do winy, a obrońcy praw człowieka zwrócili uwagę, że zarzuty nie były poparte dowodami jego udziału w jakichkolwiek działaniach bojowych czy użyciu broni.

Po zatrzymaniu Eskender Awdży był przetrzymywany na tymczasowo okupowanym terytorium. Rozprawa trwała zaledwie kilka miesięcy. Jak podkreślali obrońcy praw człowieka, sąd faktycznie w pełni poparł stanowisko śledztwa, nie oceniając należycie argumentów obrony. Dlatego sprawa stała się kolejnym przykładem wykorzystania rosyjskiego prawa karnego do prześladowania obywateli Ukrainy na okupowanych terytoriach.

12 grudnia 2023 roku okupacyjny Sąd Rejonowy w Heniczesku wydał wyrok skazujący — 3 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności w kolonii o ogólnym reżimie. Po uprawomocnieniu się wyroku Eskender został przetransportowany do miejsca odbywania kary. W otwartych źródłach nie ma obecnie wiarygodnych informacji, do której instytucji został przeniesiony.

Obrońcy praw człowieka podkreślają, że sprawy związane z rzekomym udziałem w batalionie imienia Nomana Czelebidżichana stały się jednym z narzędzi prześladowania Tatarów krymskich i innych obywateli Ukrainy po okupacji Krymu. Rosyjskie władze wykorzystują artykuł o udziale w nielegalnym formowaniu zbrojnym nawet wobec osób, w stosunku do których nie przedstawiono dowodów udziału w działaniach bojowych czy użyciu broni. Dlatego takie sprawy ukraińskie organizacje praw człowieka uznają za motywowane politycznie.

Po analizie materiałów sprawy projekt praw człowieka „Wsparcie więźniów politycznych. Memoriał” uznał Eskendera Awdży za więźnia politycznego. W swoim wniosku eksperci wskazali, że samo przebywanie osoby w pobliżu granicy administracyjnej lub możliwe kontakty z uczestnikami obywatelskiej blokady Krymu nie mogą być uznane za wystarczającą podstawę do ścigania karnego. Ponadto zwrócili uwagę, że Rosja nie ma prawa rozszerzać działania swojego prawa karnego na okupowane terytoria Ukrainy wbrew normom międzynarodowego prawa humanitarnego.

Ze względu na to, że rodzina Eskendera pozostała na okupowanym terytorium, w otwartym dostępie jest bardzo mało informacji o jego obecnym stanie zdrowia czy warunkach przetrzymywania. Obrońcy praw człowieka celowo nie ujawniają pewnych szczegółów, aby nie stwarzać dodatkowego ryzyka dla jego bliskich.

Na dzień 5 lipca 2026 roku Eskender Awdży nadal nielegalnie odbywa nałożoną na niego karę. Ukraińscy obrońcy praw człowieka włączają go do list obywateli Ukrainy, których Rosja nielegalnie pozbawiła wolności z powodów politycznych, i wzywają społeczność międzynarodową do działania na rzecz ich uwolnienia.

Wykorzystano informacje z otwartych źródeł: KrymSOS, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, Ukrinform, Projekt praw człowieka „Wsparcie. więźniów politycznych. Memoriał”

Zdjęcie: Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym.

Data aktualizacji: 05.07.2026