Aresztowanie: 14 lutego 2019 roku rosyjskie siły bezpieczeństwa przeprowadziły masowe przeszukania w domach Tatarów krymskich w rejonie krasnogwardyjskim na tymczasowo okupowanym Krymie. Po przeszukaniu Eskender Abdulhanijew został aresztowany razem z Rustemem Emirusejnowem i Arsenem Abhajerowem. Wszyscy trzej zostali oskarżeni na podstawie art. 205.5 ust. 2 Kodeksu Karnego Federacji Rosyjskiej o rzekomy udział w działalności organizacji „Hizb ut-Tahrir”, uznanej przez Rosję za terrorystyczną. W Ukrainie działalność tej organizacji nie jest zakazana. Obrońcy praw człowieka uważają sprawę za politycznie motywowaną i postrzegają ją jako część systematycznych prześladowań Tatarów krymskich.

Wyrok: 3 listopada 2020 roku Południowy Okręgowy Sąd Wojskowy w Rostowie nad Donem skazał Eskendera Abdulhanijewa na 12 lat pozbawienia wolności. Pierwsze cztery lata ma odbyć w więzieniu, resztę w kolonii o zaostrzonym rygorze. 1 listopada 2021 roku Wojskowy Sąd Apelacyjny we Własysie utrzymał wyrok w mocy.

Eskender Izietowicz Abdulhanijew urodził się 16 grudnia 1997 roku w miejscowości Oktjabrskoje w rejonie krasnogwardyjskim na Krymie.

Do ósmej klasy uczęszczał do szkoły nr 1 w Oktjabrskoje. W 2012 roku wstąpił do medresy w Biełogorsku, gdzie uczył się przez rok. Następnie wrócił do domu i w 2014 roku ukończył 11 klasę w Narodowej Szkole nr 3 im. Ismaila Gasprinskiego w Oktjabrskoje.

Od młodych lat Eskender marzył o zostaniu programistą. Jednak z powodu ciężkiej choroby ojca musiał po ukończeniu szkoły podjąć pracę, aby pomóc matce w utrzymaniu rodziny. W chwili aresztowania nie był żonaty.

Eskender aktywnie uczestniczył w życiu społecznym społeczności krymskotatarskiej. Regularnie uczęszczał na rozprawy sądowe w sprawach politycznie motywowanych, wspierał rodziny więźniów politycznych i nie pozostawał obojętny, gdy potrzebna była pomoc innym.

14 lutego 2019 roku jego życie gwałtownie się zmieniło. Po porannym przeszukaniu w jego domu Eskender został aresztowany i przewieziony do Symferopola, a następnie umieszczony w areszcie śledczym. Razem z nim aresztowano Rustema Emirusejnowa i Arsena Abhajerowa. Śledztwo twierdziło, że są związani z działalnością „Hizb ut-Tahrir”. Jednak według ukraińskich i międzynarodowych obrońców praw człowieka, materiały sprawy nie zawierały dowodów przygotowania ani popełnienia aktów przemocy. Oskarżenia opierały się głównie na ukrytych nagraniach audio rozmów religijnych, opiniach ekspertów i zeznaniach anonimowych świadków.

Od początku sprawę monitorowali obrońcy praw człowieka z „Krymskiej Solidarności”, Centrum Praw Człowieka ZMINA i innych organizacji. Wielokrotnie podkreślali, że Rosja nielegalnie stosuje swoje prawo karne na terytorium okupowanego Krymu, naruszając normy międzynarodowego prawa humanitarnego.

Podczas pobytu w areszcie śledczym Eskender wielokrotnie informował adwokatów o niewłaściwych warunkach przetrzymywania. Według „Krymskiej Solidarności” był przetrzymywany w specjalnym bloku, gdzie cela była ciasna, prawie nie wietrzona, a możliwość wzięcia prysznica była tylko raz w tygodniu. Obrona podkreślała, że takie warunki poniżają ludzką godność i są sprzeczne z międzynarodowymi standardami traktowania więźniów.

3 listopada 2020 roku sąd w Rostowie nad Donem wydał wyrok skazujący — 12 lat pozbawienia wolności. Już rok później sąd apelacyjny utrzymał go w mocy. Obrońcy praw człowieka nazwali decyzję kolejnym przykładem wykorzystania rosyjskiego prawa antyterrorystycznego do prześladowania Tatarów krymskich.

Na początku 2022 roku Eskender został przetransportowany do więzienia „Władimirskiego Centralu”. Podróż trwała kilka tygodni: w tym czasie przeszedł przez osiem zakładów penitencjarnych. Po spotkaniu z klientem adwokat poinformował, że najbardziej niepokoją go problemy zdrowotne, brak opieki medycznej i ciągła presja psychologiczna.

W październiku tego samego roku dowiedziano się, że Eskender dwukrotnie ogłaszał strajk głodowy, protestując przeciwko warunkom przetrzymywania. Jego matka, Emine Abdulhanijewa, opowiadała, że podczas uwięzienia syn znacznie schudł i stracił kilka zębów. Rodzina wielokrotnie zwracała uwagę na pogorszenie jego zdrowia, a obrońcy praw człowieka domagali się zapewnienia mu odpowiedniej opieki medycznej.

W 2024 roku Eskender został przeniesiony do kolonii karnej nr 41 w mieście Jurga w obwodzie kemerowskim. Prawie pięć miesięcy spędził w izolatce. Administracja kolonii uznała go za „złośliwego naruszyciela reżimu”, chociaż, według adwokatów, kary dyscyplinarne często były stosowane bez wystarczających podstaw. Sam więzień polityczny skarżył się, że nie ma możliwości pełnego wykonywania obrzędów religijnych, a prośby o spotkanie z imamem czy przedstawicielami organów nadzorczych pozostają bez odpowiedzi. Rzecznik praw obywatelskich Ukrainy Dmytro Lubiniec nazwał takie warunki przetrzymywania formą tortur.

W 2025 roku Abdulhanijew został przeniesiony do kolonii nr 29 w Kemerowie. Prawie natychmiast umieszczono go w pomieszczeniu typu celowego (EPKT) na sześć miesięcy. Adwokat poinformował, że decyzja została podjęta z naruszeniem procedury, bez pełnego rozpatrzenia przez komisję dyscyplinarną. Według „Krymskiej Solidarności” administracja wykorzystywała nawet drobne preteksty do karania więźnia, w tym wykonywanie ablucji przed modlitwą.

Eskender Abdulhanijew nadal pozostaje za kratami. Ukraińskie organizacje praw człowieka nadal domagają się jego uwolnienia, podkreślając, że sprawa ma charakter polityczny, a warunki jego przetrzymywania naruszają podstawowe prawa człowieka i normy prawa międzynarodowego.

Informacje wykorzystane z otwartych źródeł: ZMINA, Krymska Solidarność, KrymSOS, Krymskotatarski Ośrodek Zasobów, Przedstawicielstwo Prezydenta Ukrainy w AR Krym, Ukrinform.

Zdjęcie: Krymska Solidarność.

Data aktualizacji: 03.07.2026 r.